به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، هشتم اسفندماه در تقویم رسمی کشور به نام «روز امور تربیتی و تربیت اسلامی» نامگذاری شده است؛ روزی که یادآور تأسیس نهادی است که با فرمان تاریخی امام خمینی در سال ۱۳۵۹ شکل گرفت تا مدرسه، صرفاً محل انتقال دانش نباشد، بلکه کانون پرورش هویت، اخلاق، مسئولیتپذیری و بصیرت اجتماعی نسل آینده شود. این روز، فرصتی است برای بازاندیشی در این پرسش جدی که سهم تربیت در نظام آموزشی ما چقدر است و آیا توانستهایم میان «آموزش» و «پرورش» توازن برقرار کنیم یا خیر؟
در استان ایلام که به واسطه پیشینه فرهنگی، مذهبی و همچنین تجربه سالهای دفاع مقدس، سرمایه اجتماعی ارزشمندی در حوزه هویت دینی و ملی دارد، موضوع تربیت اسلامی اهمیت مضاعفی پیدا میکند. جامعهای که جوانانش وارث تجربههای بزرگ تاریخیاند، نیازمند سازوکاری است که این سرمایه را به زبان امروز برای آنان بازگو و بازتولید کند.
فلسفه شکلگیری امور تربیتی؛ مدرسه بهمثابه کانون هویتسازی
نصرت حیدری استاد دانشگاه آزاد ایلام در گفتگو با خبرنگار ما گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دغدغه اصلی بنیانگذاران نظام، تربیت نسلی بود که علاوه بر مهارت علمی، دارای باور دینی، روحیه مسئولیتپذیری و تعهد اجتماعی باشد. در همین راستا، نهاد امور تربیتی در ساختار وزارت آموزشوپرورش جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت تا حلقه واسط میان آموزش رسمی و تربیت اسلامی باشد.
وی افزود: امور تربیتی از همان ابتدا مأموریتهایی چون برگزاری برنامههای فرهنگی و مذهبی، تقویت فعالیتهای قرآنی، راهاندازی انجمنهای اسلامی دانشآموزی، برپایی اردوهای فرهنگی و راهیان نور، و مشاوره تربیتی را برعهده داشت. این نهاد در دهههای نخست انقلاب، نقش پررنگی در هویتبخشی به نسل نوجوان ایفا کرد؛ نسلی که بخشی از آن بعدها در جبهههای دفاع مقدس حضور یافت.
ایلام؛ ظرفیتهای بومی در خدمت تربیت اسلامی
استان ایلام بهواسطهٔ بافت فرهنگی منسجم، پیوندهای قومی و مذهبی عمیق و نیز تجربه زیسته جنگ تحمیلی، بستر مناسبی برای تحقق اهداف تربیت اسلامی دارد. حضور خانوادههای ایثارگر، خاطرات ماندگار مقاومت مردمی و آیینهای دینی ریشهدار، همهوهمه میتواند بهعنوان محتوای غنی تربیتی در مدارس مورداستفاده قرار گیرد.
اما پرسش اینجاست: آیا این ظرفیتها بهصورت نظاممند وارد برنامههای پرورشی مدارس شدهاند؟ بسیاری از کارشناسان معتقدند که بخشی از این سرمایه فرهنگی هنوز به زبان نسل جدید ترجمه نشده و میان تجربه تاریخی و ذهن نوجوان امروز فاصلهای شکلگرفته است.
چالشهای امروز؛ وقتی آموزش بر تربیت غلبه میکند
علی ندیمی کارشناس مسائل آموزشی و پژوهشی در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: در سالهای اخیر، فشار آزمونها، رقابتهای کنکوری و نگاه کمیگرایانه به موفقیت تحصیلی، باعث شده بخش آموزش بر پرورش سایه بیندازد. ساعات رسمی فعالیتهای تربیتی کاهشیافته و مربیان پرورشی در بسیاری از مدارس با کمبود امکانات، نیروی انسانی و بودجه مواجهاند.
وی افزود: از سوی دیگر، گسترش فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، مرجعیت تربیتی خانواده و مدرسه را با چالش مواجه کرده است. نوجوان امروز، علاوه بر معلم و والدین، از صدها منبع بیرونی تأثیر میپذیرد؛ منابعی که بعضاً فاقد چارچوب ارزشی منسجماند. اگر مدرسه نتواند نقش فعال و اقناعکنندهای ایفا کند، میدان تربیت را واگذار خواهد کرد.
ضرورت بازتعریف تربیت اسلامی در عصر رسانه
تربیت اسلامی در دهه ۶۰ عمدتاً بر برنامههای حضوری، مراسم مذهبی و فعالیتهای گروهی مدرسهمحور استوار بود. اما در دهه ۱۴۰۰، دانشآموز با جهانی شبکهای مواجه است؛ بنابراین، رویکردهای سنتی بهتنهایی پاسخگو نیست.
کارشناسان حوزه تعلیموتربیت معتقدند که باید «تربیت رسانهای» بهعنوان بخشی جداییناپذیر از تربیت اسلامی تعریف شود؛ به این معنا که دانشآموز بیاموزد چگونه در مواجهه با انبوه پیامها، قدرت تحلیل، تفکیک و انتخاب داشته باشد. بدون تقویت سواد رسانهای، تربیت ارزشی نیز شکننده خواهد بود.
نقش معلم و مربی پرورشی؛ از مجری برنامه تا الگوی رفتاری
در ادبیات تربیتی، بیش از هر چیز بر «الگو بودن» تأکید میشود. دانشآموز بیش از آنکه از سخنرانیها تأثیر بگیرد، از رفتار و منش مربی خود اثر میپذیرد؛ بنابراین، توانمندسازی مربیان پرورشی و ارتقای منزلت حرفهای آنان، پیششرط موفقیت در حوزه تربیت اسلامی است.
در استان ایلام، بسیاری از مربیان پرورشی باانگیزه بالا فعالیت میکنند، اما انتظار دارند ساختار اداری و سیاستگذاری کلان، نقش آنان را جدیتر بگیرد. افزایش دورههای آموزشی، حمایت از طرحهای ابتکاری مدارس و ایجاد شبکه تبادل تجربه میان مربیان، میتواند بخشی از این خلأ را جبران کند.
خانواده؛ ضلع سوم مثلث تربیت
هیچ برنامه تربیتی بدون همراهی خانواده به نتیجه مطلوب نمیرسد. تغییر سبک زندگی، اشتغال فشرده والدین و حضور پررنگ ابزارهای دیجیتال در خانهها، ارتباط سنتی والد - فرزند را دستخوش تغییر کرده است.
در این میان، مدرسه باید نقش تسهیلگر را ایفا کند؛ برگزاری کارگاههای مهارتهای فرزندپروری، نشستهای گفتوگو با اولیا و ارائه بستههای محتوایی متناسب با نیازهای روز، میتواند پیوند خانه و مدرسه را تقویت کند.
مطالبه نسل جدید؛ گفتگو بهجای یکسویه گویی
یکی از نقدهای مطرحشده از سوی دانشآموزان و حتی برخی معلمان، یکسویه بودن برخی برنامههای تربیتی است. نسل جدید پرسشگر است و نیاز به اقناع دارد. تربیت اسلامی اگر نتواند با زبان استدلال و گفتوگو پیش برود، در ذهن نوجوان ماندگار نخواهد شد.
ایجاد حلقههای گفتوگوی دانشآموزی، کرسیهای آزاداندیشی در مدارس و میدان دادن به ابتکار عمل نوجوانان، میتواند روح تازهای در فعالیتهای پرورشی بدمد.
راهکارها؛ از بازنگری سیاستی تا اقدام میدانی
بازتعریف مأموریت امور تربیتی متناسب با اقتضائات عصر دیجیتال، تقویت سواد رسانهای بهعنوان رکن تربیت اسلامی، افزایش اختیارات مدارس برای اجرای طرحهای خلاقانه بومی، سرمایهگذاری بر آموزش مربیان پرورشی و ارتقای جایگاه آنان، تقویت ارتباط خانه و مدرسه از طریق برنامههای مشارکتی از جمله اقداماتی هستند که در میتوانند در عصر امروز برای پیشبرد امور تربیتی راهگشا باشند.
روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآور مسئولیتی است که آینده کشور به آگرهخوردهده است. اگر تربیت را به حاشیه برانیم و تنها به آموزش بسنده کنیم، نسلی خواهیم داشت که شاید مهارتمند باشد، اما در مواجهه با چالشهای هویتی و ارزشی دچار تزلزل شود.
استان ایلام با پشتوانه فرهنگی و تاریخی خود میتواند الگوی موفقی در پیوند میان آموزش، تربیت و هویت بومی ارائه دهد؛ مشروط بر آنکه سیاستگذاران، مدیران مدارس، مربیان و خانوادهها، تربیت را نه یک فعالیت جانبی، بلکه مأموریت اصلی نظام آموزشی بدانند. هشتم اسفند، فرصتی برای یادآوری همین اولویت است؛ اولویتی که اگر جدی گرفته شود، ثمره آن در دهههای آینده نمایان خواهد شد.
انتهای خبر/ر
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد