ماه شعبان؛ تمرین امید در میانه اضطراب‌های زمانه

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، ماه شعبان، در تقویم دینی شیعه تنها یک مقطع زمانی میان رجب و رمضان نیست؛ بلکه ایستگاهی مهم برای بازسازی درونی انسان و جامعه‌ای است که در هیاهوی مشکلات معیشتی، فشارهای روانی و التهاب‌های اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری به «امید» نیاز دارد. این ماه، با میلاد چهره‌هایی گره خورده که هرکدام نماد یک فضیلت بزرگ انسانی‌اند؛ از وفاداری و شجاعت حضرت عباس(ع) تا صبر و کرامت امام سجاد(ع) و در نهایت، وعده عدالت جهانی در نیمه شعبان.

 شعبان، ماهی است که پیامبر اکرم(ص) آن را «ماه خود» نامید و مؤمنان را به کثرت صلوات، استغفار و آمادگی برای رمضان دعوت کرد؛ اما آنچه امروز اهمیت بیشتری دارد، بازخوانی کارکرد اجتماعی و تمدنی این ماه در زیست امروز جامعه ایرانی است.
 

شعبان؛ پلی میان خودسازی فردی و مسئولیت اجتماعی
 

 حجت‌الاسلام محمدرضا عابدینی، استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار ما گفت: شعبان اگر فقط به ادعیه و مناسک فردی محدود شود، از کارکرد اصلی خود فاصله می‌گیرد. این ماه مقدمه ورود به رمضان است، اما نه فقط از حیث عبادت فردی؛ بلکه از منظر اصلاح رفتار اجتماعی، اخلاق عمومی و مسئولیت‌پذیری.
 

وی افزود: ادعیه‌ای مانند مناجات شعبانیه، انسان را از خودمحوری به خدا‌محوری و از بی‌تفاوتی اجتماعی به دغدغه‌مندی نسبت به دیگران سوق می‌دهد.

 عابدینی گفت: در این مناجات، بنده از خدا می‌خواهد او را به خود وا نگذارد؛ این دقیقاً همان مسئله‌ای است که امروز جامعه ما با آن روبه‌روست؛ رهاشدگی اخلاقی در برخی ساحت‌ها.
 

میلادها؛ الگوهای زنده برای جامعه امروز
 

 ماه شعبان با ولادت شخصیت‌هایی همراه است که هرکدام پاسخی به یکی از نیازهای امروز جامعه‌اند.

 ولادت حضرت ابوالفضل العباس(ع) یادآور وفاداری، ایثار و بصیرت است؛ مفاهیمی که در بزنگاه‌های اجتماعی و سیاسی، نقش تعیین‌کننده دارند.
 

حجت الاسلام مهدی اکبرنژاد عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: جامعه‌ای که وفاداری را صرفاً در شعار خلاصه کند، در عمل دچار ریزش می‌شود. شخصیت حضرت عباس(ع) به ما می‌آموزد که وفاداری بدون بصیرت، کافی نیست و بصیرت بدون ایثار، ناتمام است.
 

 همچنین ولادت امام سجاد(ع) در این ماه، بازخوانی «مقاومت نرم» و اصلاح جامعه از مسیر دعا و فرهنگ را پیش‌روی ما قرار می‌دهد؛ الگویی که در عصر جنگ روایت‌ها، بیش از هر زمان دیگری قابل تأمل است.
 

نیمه شعبان؛ انتظار فعال یا انتظار منفعل؟
 

 نیمه شعبان، اوج این ماه و نقطه تمرکز امید شیعیان است؛ اما مفهوم انتظار، همواره در معرض سوءبرداشت قرار داشته است.

 حجت‌الاسلام عباس قیطاسی کارشناس مسائل مذهبی گفت: انتظار فرج، یعنی نپذیرفتن وضع موجود ناعادلانه، نه کنار کشیدن از مسئولیت‌ها. جامعه منتظر، جامعه‌ای پویا، مطالبه‌گر و اخلاق‌محور است. این نگاه، انتظار را از یک حالت انفعالی خارج کرده و به کنشی اجتماعی تبدیل می‌کند؛ کنشی که با فساد، تبعیض و بی‌عدالتی سر سازگاری ندارد و اصلاح را از خود آغاز می‌کند.

وی افزود: در شرایطی که بخشی از جامعه با مشکلات اقتصادی، بیکاری و نااطمینانی نسبت به آینده مواجه است، پرسش اصلی این است که ماه‌هایی مانند شعبان چه نسبتی با زندگی واقعی مردم دارند؟

 قیطاسی گفت: اگر نتوانیم مفاهیم دینی را به زبان مسائل روز ترجمه کنیم، دین به حاشیه رانده می‌شود. شعبان، ماه امید است و امید یک سرمایه اجتماعی است؛ سرمایه‌ای که بدون آن، هیچ اصلاحی ممکن نیست.

 به باور وی، بزرگداشت مناسبت‌های شعبان باید از قالب‌های تکراری خارج شده و به سمت گفتگو، تبیین و پیوند با مسائل ملموس جامعه حرکت کند.

نقش رسانه‌ها در بازتعریف شعبان

 رسانه‌ها در بازنمایی مناسبت‌های دینی، نقشی تعیین‌کننده دارند. تکرار کلیشه‌ها، نگاه صرفاً شعاری و بی‌توجهی به مخاطب امروز، از جمله آسیب‌هایی است که می‌تواند مفاهیم عمیق دینی را کم‌اثر کند.

 به گفته نصرت حیدری استاد دانشگاه آزاد ایلام ماه شعبان ظرفیت بالایی برای تولید محتوای امیدبخش، اخلاق‌محور و اجتماعی دارد؛ اما این مهم تنها زمانی محقق می‌شود که رسانه‌ها از سطح مناسبت‌نگاری عبور کرده و به عمق معنا برسند.

 ماه شعبان، فرصتی است برای تمرین انسانیت؛ ماهی که از دل آن می‌توان پلی به‌سوی رمضان و اصلاح فرد و جامعه ساخت. در روزگاری که جامعه بیش از هر چیز به امید، صداقت و عدالت نیاز دارد، بازخوانی پیام‌های شعبان نه یک کار تشریفاتی، بلکه ضرورتی فرهنگی و اجتماعی است.

 شعبان به ما یادآوری می‌کند که تغییر، از درون آغاز می‌شود؛ اما در درون متوقف نمی‌ماند. این ماه، دعوتی است به خودسازی، مسئولیت‌پذیری و آمادگی برای ساختن فردایی بهتر؛ فردایی که در وعده نیمه شعبان، نوید داده شده است.

انتهای خبر/ر