به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، سجاد رستمی زاد فعال رسانهای در یادداشتی نوشت: ایلام را نمیتوان بدون طبیعتش تصور کرد؛ استانی که جنگلهای بلوط، کوهستانهای گسترده، درههای بکر و زیستگاههای ارزشمند، بخشی جداییناپذیر از هویت آن به شمار میروند. از ششدار و گچان گرفته تا تنگ حمام و دیگر مناطق طبیعی استان، هر گوشه از این سرزمین روایتگر سالها همزیستی انسان با طبیعت است.
اما این روزها بخشی از این روایت در حال تغییر است؛ تغییری که اگر بهموقع متوقف نشود، ممکن است طبیعت ایلام را از یک سرمایه عمومی به مجموعهای از قطعات خصوصی و محصور تبدیل کند.
پدیدهای که با عنوان «خانهباغ» شناخته میشود، در ظاهر میتواند تصویری از زندگی در کنار طبیعت و استفاده از زمینهای کشاورزی باشد، اما زمانی که ساختوساز، دیوارکشی، قطعهقطعه شدن اراضی و تغییر کاربری به روندی گسترده تبدیل شود، دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک انتخاب شخصی یا یک سبک زندگی دانست.
چرا طبیعت را به قطعات کوچک تقسیم میکنیم؟
طبیعت زمانی معنا دارد که پیوسته و زنده باشد. جنگل، مرتع، دشت و زیستگاههای طبیعی مجموعهای بههمپیوسته هستند که حیات گیاهان و جانوران به آن وابسته است. وقتی این پهنهها با دیوار و حصار از یکدیگر جدا میشوند، فقط یک قطعه زمین تقسیم نشده است؛ بلکه بخشی از زنجیره طبیعی نیز از هم گسسته میشود.
زمینی که روزی محل عبور حیوانات، رویش گیاهان بومی و زیست پرندگان بوده، ممکن است در مدت کوتاهی به قطعهای محصور با یک ساختمان، چند درخت و مسیر دسترسی تبدیل شود.
در چنین شرایطی باید یک پرسش اساسی را مطرح کرد: آیا واقعاً در حال نزدیک شدن به طبیعت هستیم یا طبیعت را به حیاط خلوت شخصی خود تبدیل میکنیم؟
آرامش انسان به قیمت سلب آرامش طبیعت
یکی از مهمترین دلایلی که برای احداث خانهباغها مطرح میشود، دستیابی به آرامش و دوری از شلوغی شهر است. این خواسته قابل درک است؛ انسان امروز بیش از هر زمان دیگری به فضای آرام و سالم نیاز دارد.
اما آرامشی که با تخریب زیستگاهها، قطع پوشش گیاهی، ایجاد جادههای جدید و حضور دائمی انسان در زیستگاه جانوران به دست آید، آیا واقعاً آرامش است؟
حیات وحش برای ادامه زندگی به زیستگاه امن، پیوسته و کمتنش نیاز دارد. هرچه این زیستگاهها کوچکتر و پراکندهتر شوند، امکان تغذیه، جابهجایی و تولیدمثل بسیاری از گونهها نیز دشوارتر خواهد شد.
طبیعت فقط منظرهای زیبا برای تماشای انسان نیست؛ خانه موجوداتی است که پیش از ما در این سرزمین زندگی میکردهاند.
سرمایهگذاری شخصی یا هزینهای برای سرمایه عمومی؟
برخی، خانهباغ را نوعی سرمایهگذاری میدانند؛ زمینی که هم امکان کشاورزی و کاشت درخت دارد و هم میتواند محلی برای استراحت و گذران اوقات فراغت باشد.
اما مرز میان کشاورزی و ساختوساز غیرضروری باید روشن باشد.
اگر زمینهای طبیعی و کشاورزی بهتدریج به قطعات ویلایی تبدیل شوند، در نهایت چیزی بیش از یک تغییر کاربری اتفاق افتاده است؛ سرمایهای عمومی و غیرقابل جایگزین، آرامآرام از دسترس عموم خارج میشود.
درختی که امروز قطع میشود، شاید در چند دقیقه از بین برود، اما بازگرداندن یک زیستبوم آسیبدیده ممکن است دهها سال زمان ببرد. منابع آب زیرزمینی نیز نامحدود نیستند و توسعه سکونتگاههای پراکنده میتواند فشار بیشتری بر منابع آب و زیرساختهای موجود وارد کند.
ایلام را با دیوارهای بلند نشناسیم
یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده توسعه بیضابطه خانهباغها، تغییر چهره طبیعی استان است.
طبیعتی که باید یک پهنه یکپارچه و عمومی باشد، به مرور با دیوارها، حصارها، ساختمانها و راههای دسترسی متعدد تکهتکه میشود. چشمانداز طبیعی تغییر میکند و آنچه زمانی یک دشت یا جنگل پیوسته بود، به مجموعهای از املاک پراکنده تبدیل میشود.
اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است نسلهای آینده طبیعت بکر ایلام را نه آنگونه که امروز میشناسیم، بلکه در قالب زمینهایی محصور و قطعهقطعهشده به یاد بیاورند.
آن زمان دیگر نمیتوان به فرزندانمان گفت اینجا روزگاری جنگل بود، اینجا محل عبور حیات وحش بود و اینجا طبیعت آزاد و دستنخوردهای وجود داشت.
توسعه در برابر طبیعت نیست
البته سخن گفتن از حفاظت از طبیعت نباید به معنای مخالفت با توسعه اقتصادی و گردشگری باشد. ایلام ظرفیتهای کمنظیری برای گردشگری طبیعی دارد و میتواند از این ظرفیت برای ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی استفاده کند.
مسئله، انتخاب نوع توسعه است؛ میتوان به جای گسترش ساختوسازهای پراکنده و ویلاسازی، به سمت توسعه اقامتگاههای سازگار با محیط زیست، گردشگری مسئولانه و زیرساختهایی رفت که کمترین آسیب را به طبیعت وارد کنند.
در چنین الگویی، هم مردم محلی میتوانند از ظرفیت اقتصادی طبیعت بهره ببرند و هم اصل سرمایه طبیعی برای نسلهای آینده حفظ شود.
طبیعت، ارث شخصی هیچکس نیست
باید پذیرفت که طبیعت ایلام تنها متعلق به نسلی که امروز در این استان زندگی میکند نیست. جنگلها، مراتع، رودخانهها، زیستگاهها و چشماندازهای طبیعی، میراثی هستند که از نسلهای گذشته به ما رسیدهاند و ما نیز وظیفه داریم آن را سالم به آیندگان تحویل دهیم.
خانهباغ شاید برای یک فرد، نماد آرامش، رفاه یا سرمایهگذاری باشد؛ اما اگر ساخت آن به قیمت نابودی زیستگاه، تغییر کاربری اراضی، مصرف بیرویه منابع و قطعهقطعه شدن طبیعت تمام شود، دیگر نمیتوان از آن صرفاً به عنوان یک انتخاب شخصی دفاع کرد.
طبیعت ایلام نباید آرامآرام پشت دیوارهای بلند گم شود.
امروز هنوز فرصت تصمیمگیری و اصلاح مسیر وجود دارد؛ اما این فرصت همیشگی نیست. اگر قرار است ایلام همچنان سرزمین جنگلهای بلوط، کوهستانهای بکر و زیستگاههای ارزشمند باقی بماند، باید میان توسعه، منافع اقتصادی و حفاظت از طبیعت توازن واقعی برقرار شود.
طبیعت را نباید به آپارتمانهایی با سقف آسمان تبدیل کنیم؛ زیرا اگر طبیعت از دست برود، هیچ سرمایهای قادر به خرید دوباره آن نخواهد بود.
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد