به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چهار دهه گذشته بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای امنیتی، دفاعی و مردمی جمهوری اسلامی ایران، جایگاهی ویژه در ساختار ملی کشور پیدا کرده است. نهادی که از نخستین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی با مأموریت صیانت از انقلاب و مقابله با تهدیدات شکل گرفت و در ادامه مسیر، از میدانهای سخت دفاع مقدس تا عرصههای سازندگی، امدادرسانی، مقابله با تروریسم، پیشرفتهای فناورانه و تقویت بازدارندگی منطقهای حضور مؤثر داشته است.
در سالهای اخیر، تحولات منطقهای و افزایش فشارهای خارجی، بیش از گذشته اهمیت نقش نهادهای دفاعی را آشکار کرده است. بهویژه در جریان جنگ رمضان علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی که بهعنوان یکی از پیچیدهترین تقابلهای سالهای اخیر منطقه شناخته میشود، توان عملیاتی و راهبردی سپاه بار دیگر در مرکز توجه تحلیلگران قرار گرفت.
کارشناسان معتقدند سپاه پاسداران امروز تنها یک نیروی نظامی نیست، بلکه مجموعهای چندبعدی است که در حوزههای امنیتی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و عمرانی نیز اثرگذاری گسترده دارد؛ موضوعی که آن را از بسیاری از ساختارهای نظامی رایج در جهان متمایز کرده است.
تولد نهادی برخاسته از مردم
یاسر رضایی، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» اظهار کرد: سپاه پاسداران در سال ۱۳۵8 و در شرایطی شکل گرفت که انقلاب اسلامی نیازمند نهادی چابک، انقلابی و مردمی برای صیانت از دستاوردهای خود بود.
وی افزود: ویژگی ممتاز سپاه از ابتدا اتکای آن به مردم بود. برخلاف بسیاری از نهادهای صرفاً نظامی، سپاه از دل جامعه برخاست و همین پیوند اجتماعی، به آن قدرتی متفاوت بخشید.
به گفته رضایی، حضور نیروهای جوان، انقلابی و دارای انگیزه، سبب شد این نهاد در همان سالهای نخست، در برابر تهدیدات داخلی و خارجی نقش مؤثری ایفا کند.
دفاع مقدس؛ نقطه تثبیت جایگاه ملی سپاه
جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را بسیاری نقطه عطفی در تاریخ سپاه میدانند. در آن سالها، سپاه در کنار ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروهای مردمی، بار اصلی بسیاری از عملیاتهای بزرگ را بر عهده گرفت.
مهدی ویسه، عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام، در اینباره گفت: اگرچه سپاه در آغاز تأسیس نهادی نوپا بود، اما در دوران دفاع مقدس به سرعت به سازمانی کارآمد تبدیل شد و در عملیاتهای بزرگ، نقش تعیینکنندهای ایفا کرد.
وی ادامه داد: فرهنگ ایثار، روحیه جهادی و اعتماد به توان داخلی، از همان دوره در سپاه نهادینه شد و بعدها در حوزههای دیگر نیز خود را نشان داد.
کارشناسان میگویند بخش مهمی از سرمایه اجتماعی سپاه، ریشه در همین دوران دارد؛ دورانی که مردم، این نهاد را در خط مقدم دفاع از کشور دیدند.
سپاه؛ فراتر از مأموریت نظامی
پس از پایان جنگ، سپاه وارد عرصههای سازندگی و خدمترسانی شد. حضور در پروژههای عمرانی، ساخت جاده، سد، بیمارستان، توسعه مناطق محروم و کمک در بحرانهای طبیعی، چهرهای متفاوت از این نهاد به نمایش گذاشت.
نصرتالله حیدری زرنه، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی ایلام، گفت: یکی از تفاوتهای اصلی سپاه با بسیاری از نیروهای نظامی جهان، حضور فعال آن در مسائل اجتماعی و زیرساختی است.
وی افزود: در بسیاری از کشورها، ارتش تنها در پادگان تعریف میشود، اما در ایران سپاه در کنار مأموریت دفاعی، در هنگام سیل، زلزله، محرومیتزدایی و بحرانهای انسانی نیز کنار مردم قرار دارد.
به گفته او، همین حضور میدانی در زندگی مردم موجب تقویت اعتماد عمومی شده است.
ظرفیت بسیج؛ پشتوانه مردمی امنیت ملی
بسیج مستضعفین بهعنوان یکی از زیرمجموعههای مهم سپاه، نقش قابل توجهی در پیوند میان جامعه و ساختار دفاعی کشور داشته است.
حجتالاسلام الهنور کریمیتبار، امام جمعه ایلام، در گفتوگو با خبرنگار ما اظهار کرد: بسیج نماد مردمی بودن سپاه است. هرجا کشور نیاز داشته، از دوران دفاع مقدس تا بحرانهای طبیعی و میدانهای فرهنگی، بسیج در صحنه بوده است.
وی افزود: این ظرفیت بزرگ مردمی، قدرت واکنش سریع کشور را در شرایط حساس افزایش داده و سرمایهای کمنظیر برای امنیت ملی محسوب میشود.
کارشناسان معتقدند بسیاری از کشورها فاقد چنین شبکه منسجم مردمی هستند و همین مسئله، مدل ایرانی را متفاوت کرده است.
نقش سپاه در جنگ رمضان علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی
در جریان جنگ رمضان که با افزایش تنشهای منطقهای و اقدامات خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی همراه شد، سپاه پاسداران در محور بازدارندگی و مدیریت صحنه، نقش برجستهای ایفا کرد.
تحلیلگران میگویند در این مقطع، چند مؤلفه اصلی موجب برتری راهبردی ایران شد؛ نخست توان موشکی و پهپادی، دوم اشراف اطلاعاتی، سوم مدیریت چندلایه میدان و چهارم پشتیبانی مردمی.
یاسر رضایی در اینباره گفت: جنگ رمضان نشان داد دوره تهدید یکجانبه علیه ایران به پایان رسیده است. سپاه با اتکا به قدرت بومی و تجربه میدانی، توانست معادلات دشمن را برهم بزند.
وی افزود: دشمن تصور میکرد با فشار ترکیبی میتواند ایران را وادار به عقبنشینی کند، اما پاسخ دقیق و هوشمندانه نیروهای مقاومت و توان بازدارنده ایران، نتیجهای معکوس ایجاد کرد.
کارشناسان معتقدند در این جنگ، سپاه تنها در میدان نظامی فعال نبود، بلکه در حوزه جنگ روایتها، آرامسازی افکار عمومی، حفاظت از زیرساختها و صیانت از امنیت داخلی نیز عملکرد مؤثری داشت.
بازدارندگی هوشمند؛ مؤلفه جدید قدرت
یکی از نکات مورد توجه ناظران خارجی، عبور ایران از بازدارندگی سنتی به بازدارندگی هوشمند است؛ مفهومی که ترکیبی از توان موشکی، فناوری پهپادی، اطلاعات، جنگ الکترونیک و قدرت مردمی را شامل میشود.
ویسه گفت: سپاه در سالهای اخیر نشان داده صرفاً متکی به ابزار کلاسیک نیست، بلکه ساختار آن بهروز، فناورانه و متناسب با جنگهای نوین شده است.
وی افزود: همین مسئله سبب شده بسیاری از محاسبات آمریکا و رژیم صهیونیستی درباره درگیری مستقیم با ایران، با تردید جدی مواجه شود.
چرا برخی کشورها مدل سپاه را مطالعه میکنند؟
کارشناسان روابط بینالملل میگویند تجربه سپاه در پیوند امنیت ملی با مردم، برای برخی کشورها قابل توجه شده است؛ بهویژه کشورهایی که با تهدیدات ترکیبی، جنگ نیابتی یا بحرانهای امنیتی مواجهاند.
نصرتالله حیدری زرنه اظهار کرد: بسیاری از کشورها به دنبال این هستند که چگونه میتوان میان قدرت نظامی و سرمایه اجتماعی پیوند ایجاد کرد. مدل سپاه در این زمینه قابل مطالعه است.
وی ادامه داد: تکیه صرف بر تجهیزات، امنیت پایدار ایجاد نمیکند. امنیت زمانی پایدار است که مردم خود را شریک امنیت بدانند.
به گفته وی، همین ویژگی در بسیاری از ساختارهای نظامی غربی کمتر دیده میشود.
مقایسه با ارتشهای کلاسیک جهان
ارتشهای بزرگ جهان مانند ارتش آمریکا، بریتانیا یا فرانسه از فناوری پیشرفته، بودجه سنگین و ساختار حرفهای برخوردارند، اما در بسیاری موارد با چالش فاصله اجتماعی از مردم مواجه هستند.
در برخی کشورها، نیروهای نظامی بیشتر ابزار سیاست خارجیاند تا نهادی اجتماعی. حضور در جنگهای فرامرزی هزینههای سنگینی برای آنها ایجاد کرده است.
وی افزود: در مقابل، سپاه عمدتاً بر دفاع ملی، امنیت داخلی، بازدارندگی منطقهای و خدمترسانی داخلی متمرکز بوده است.
کارشناسان بر این باورند که همین تفاوت مأموریتی، نوع نگاه مردم به نهادهای نظامی را نیز تغییر میدهد.
نقش سپاه در مدیریت بحرانهای داخلی
در حوادث طبیعی مانند سیل، زلزله، آتشسوزیهای گسترده و بحرانهای زیرساختی، سپاه همواره یکی از نخستین نهادهای حاضر در میدان بوده است.
از ایجاد پلهای اضطراری تا بازسازی منازل آسیبدیده، از تأمین آب شرب تا خدمات درمانی سیار، دامنه مأموریتهای امدادی این نهاد گسترده بوده است.
مردم وقتی در بحرانها حضور فوری نیروهای جهادی را میبینند، اعتمادشان تقویت میشود. این سرمایه اجتماعی بسیار ارزشمند است.
سپاه و پیشرفتهای فناورانه
یکی دیگر از حوزههای اثرگذاری سپاه، توسعه فناوریهای بومی دفاعی است. پیشرفت در صنایع موشکی، پهپادی، دریایی و سامانههای پدافندی، بخشی از این دستاوردهاست.
کارشناسان معتقدند تحریمهای گسترده، نهتنها این روند را متوقف نکرد، بلکه در مواردی به تقویت خوداتکایی انجامید.
امروز توان بومی ایران در برخی حوزههای دفاعی، حاصل سالها سرمایهگذاری علمی و تجربی است و سپاه در این مسیر سهم مهمی داشته است.
جنگ روایتها و نقش رسانهای
در عصر جدید، جنگها صرفاً در میدان نظامی تعیین نمیشوند. افکار عمومی، رسانه و فضای مجازی نیز بخشی از صحنه نبرد هستند.
در جریان جنگ رمضان نیز یکی از اهداف دشمن، ایجاد هراس اجتماعی و آشفتگی روانی بود. کارشناسان میگویند مدیریت افکار عمومی، تبیین واقعیتها و جلوگیری از عملیات روانی، از بخشهای مهم مقابله بود.
امروز هر موشک، یک روایت هم دارد. اگر در میدان رسانه ضعیف باشیم، حتی موفقیت نظامی نیز ممکن است تحریف شود.
آینده امنیت در ایران
صاحبنظران معتقدند آینده امنیت ملی ایران بر چند پایه استوار خواهد بود؛ قدرت دفاعی، انسجام اجتماعی، اقتصاد مقاوم، فناوری بومی و اعتماد عمومی.
در این میان، سپاه بهعنوان نهادی که در تقاطع این حوزهها قرار دارد، میتواند همچنان نقش مهمی ایفا کند؛ البته به شرط بهروزرسانی مستمر، تقویت کارآمدی و حفظ سرمایه اجتماعی.
هر نهادی برای ماندگاری نیازمند نوآوری، پاسخگویی و حفظ ارتباط با نسلهای جدید است. سپاه نیز از این قاعده مستثنا نیست.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طی دهههای گذشته از یک نیروی نوپا به نهادی اثرگذار در عرصههای دفاعی، امنیتی، اجتماعی و فناورانه تبدیل شده است. نقشآفرینی در دفاع مقدس، حضور در سازندگی، امدادرسانی در بحرانها، تقویت بازدارندگی و مدیریت میدانهای پیچیده منطقهای، بخشی از کارنامه این نهاد است.
در جنگ رمضان علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی نیز سپاه نشان داد که قدرت ملی ایران صرفاً متکی بر سلاح نیست، بلکه بر ترکیبی از دانش، تجربه، انسجام و پشتوانه مردمی استوار است.
همین پیوند میان مردم و قدرت دفاعی، ویژگی ممتاز مدل ایرانی محسوب میشود؛ مدلی که سبب شده برخی کشورها آن را با دقت مطالعه کنند. در جهانی پرآشوب، امنیت پایدار تنها با تجهیزات به دست نمیآید، بلکه از دل اعتماد عمومی، آمادگی ملی و نهادهای ریشهدار در جامعه شکل میگیرد.
انتهای خبر/ر
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد