به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، استان ایلام امروز در یکی از حساسترین مقاطع جمعیتی خود قرار گرفته است؛ مقطعی که شاید در نگاه نخست تنها در قالب چند آمار از ازدواج، طلاق یا نرخ باروری دیده شود، اما در واقع تصویری از آینده اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این استان را ترسیم میکند. کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج، رشد جمعیت مجردان و تغییر سبک زندگی، در کنار کاهش آمار طلاق و افزایش نسبی ازدواج، مجموعهای از واقعیتهای متفاوت را پیشروی مسئولان، خانوادهها و پژوهشگران قرار داده است.
کارشناسان معتقدند مسئله جمعیت صرفاً یک موضوع آماری نیست، بلکه به آینده سرمایه انسانی، بازار کار، توسعه اقتصادی، پویایی فرهنگی و حتی هویت اجتماعی استان گرهخورده است. به همین دلیل، بررسی وضعیت خانواده در ایلام، تنها واکاوی چند شاخص جمعیتی نیست، بلکه نگاهی به آینده نسلی است که قرار است مسیر توسعه استان را رقم بزند.
خانواده؛ مهمترین سرمایه اجتماعی
حجتالاسلام حسین مرادویسی کارشناس مسائل خانواده در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: در همه جوامع، خانواده نخستین نهاد اجتماعی و مهمترین بستر شکلگیری شخصیت، فرهنگ و سرمایه انسانی محسوب میشود. استحکام خانواده، افزایش ازدواج، فرزندآوری متناسب و تربیت نسل جوان، از مهمترین شاخصهای پایداری هر جامعه به شمار میرود.
وی افزود: در سالهای اخیر اما خانواده ایرانی و بهتبع آن خانوادههای ایلامی، تحتتأثیر تحولات اقتصادی، فرهنگی، فناوری و اجتماعی با تغییرات گستردهای مواجه شدهاند. تغییر الگوهای زندگی، افزایش هزینههای معیشت، گسترش فضای مجازی، تغییر نگرش نسل جوان و دگرگونی انتظارات از زندگی مشترک، موجب شده است که بسیاری از شاخصهای جمعیتی مسیر متفاوتی نسبت به گذشته طی کنند.
آمارهایی که از آینده سخن میگویند
بر اساس آمارهای رسمی اداره کل ثبتاحوال استان، جمعیت ایلام تا پایان سال ۱۴۰۲ به بیش از ۶۱۷ هزار نفر رسیده است. اگرچه این رقم به خودی خود بیانگر وضعیت جمعیتی استان است، اما آنچه نگرانی کارشناسان را افزایش داده، روند شاخصهای مرتبط با خانواده است.
افزایش میانگین سن ازدواج، کاهش نرخ باروری به ۱.۲۸، فاصلهگرفتن این شاخص از سطح جانشینی جمعیت، افزایش تعداد مجردان و تغییر الگوی فرزندآوری، نشان میدهد که ساختار جمعیتی استان در حال تجربه تغییراتی اساسی است.
در مقابل، کاهش ۱۶ درصدی طلاق و رشد دودرصدی ازدواج، روزنهای از امید را نیز پیشروی جامعه قرار داده است؛ موضوعی که نشان میدهد با سیاستگذاری صحیح و حمایت از خانواده میتوان روندهای مثبت را تقویت کرد.
ازدواج؛ رؤیایی که دیرتر محقق میشود
یکی از مهمترین تغییرات سالهای اخیر، افزایش سن ازدواج است. امروز بسیاری از جوانان ایلامی، تشکیل خانواده را به سالهای بعد از پایان تحصیل، اشتغال و دستیابی به ثبات اقتصادی موکول میکنند.
قدرتاله نیاصادق، عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان ایلام، در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: جامعه امروز نسبت به دو دهه گذشته دچار تغییرات فرهنگی عمیقی شده است.
وی افزود: الگوهای سنتی ازدواج ساده، حمایت گسترده خانوادهها و نگاه مسئولانه به تشکیل زندگی مشترک، تا حدی جای خود را به انتظارات جدید، فردگرایی و تجملگرایی داده است.
به گفته این استاد دانشگاه، بسیاری از جوانان تصور میکنند برای آغاز زندگی مشترک باید همه امکانات رفاهی را از ابتدا فراهم کنند؛ تصوری که در عمل موجب افزایش سن ازدواج و حتی انصراف برخی از تشکیل خانواده شده است.
وی همچنین نقش فضای مجازی را در شکلگیری این انتظارات بیتأثیر ندانسته و گفت: نمایش مداوم سبک زندگی لوکس در شبکههای اجتماعی، معیارهای غیرواقعی برای شروع زندگی مشترک ایجاد کرده است.
اقتصاد؛ مهمترین مانع پیشروی خانواده
در کنار عوامل فرهنگی، اقتصاد همچنان مهمترین عامل تأثیرگذار بر وضعیت خانواده در استان محسوب میشود.
علی فریادی، کارشناس مسائل اقتصادی، معتقد است امنیت شغلی، درآمد پایدار و دسترسی به مسکن مناسب، سه ضلع اصلی تصمیم جوانان برای ازدواج هستند.
وی گفت: وقتی جوان آینده شغلی روشنی ندارد و بخش عمده درآمد خود را صرف اجاره مسکن میکند، طبیعی است که تشکیل خانواده به تعویق بیفتد.
.jpg)
به اعتقاد این کارشناس، تسهیلاتی مانند وام ازدواج اگرچه بخشی از مشکلات را کاهش میدهد، اما بهتنهایی قادر به حل مسئله نیست و باید با سیاستهای مؤثر در حوزه اشتغال، مسکن، حمایت از خانواده و کاهش هزینههای زندگی همراه شود.
کاهش باروری؛ زنگ خطر آینده
یکی از مهمترین دغدغههای کارشناسان، کاهش نرخ باروری در استان است؛ شاخصی که اکنون پایینتر از سطح جانشینی جمعیت قرار دارد.
درگذشته خانوادههای پرجمعیت بخشی از فرهنگ اجتماعی بسیاری از مناطق ایلام بودند، اما امروز حتی داشتن دو فرزند نیز برای بسیاری از زوجها تصمیمی دشوار محسوب میشود.
زهرا حیدری، جامعهشناس و پژوهشگر خانواده گفت: مجموعهای از عوامل اقتصادی، فرهنگی و ذهنی موجب تغییرات در خانوادهها شده است.
وی افزود: بسیاری از خانوادهها پیش از تولد فرزند، نگران هزینههای آموزش، درمان، مسکن و آینده شغلی او هستند و همین نگرانیها بر تصمیم آنان اثر میگذارد.
وی همچنین نقش رسانهها را در تغییر نگرش نسبت به خانواده مهم ارزیابی کرده و گفت: برخی الگوهای رسانهای، خانواده کمجمعیت را بهعنوان سبک زندگی مطلوب معرفی کردهاند.
خانواده؛ فقط یک موضوع اقتصادی نیست
در کنار مباحث اقتصادی، کارشناسان بر نقش فرهنگ، آموزش و مهارتهای زندگی نیز تأکید دارند.
حجتالاسلام احمد امرایی، امامجمعه شهرستان درهشهر، با اشاره به اینکه خانواده را زیربنای هویت فرهنگی جامعه است، گفت: ترویج ازدواج آسان و کاهش چشموهمچشمی میتواند بخشی از مشکلات موجود را برطرف کند.
به گفته وی، نهادهای فرهنگی، آموزشی، رسانهها و خانوادهها باید همزمان برای تقویت فرهنگ ازدواج و فرزندآوری تلاش کنند؛ زیرا آینده جمعیتی استان تنها با اقدامات اقتصادی تضمین نخواهد شد.
کاهش طلاق؛ روزنهای برای امید
در میان نگرانیهای موجود، کاهش آمار طلاق را میتوان یکی از نقاط امیدوارکننده وضعیت خانواده در ایلام دانست.
سعید مرادی، مشاور خانواده، معتقد است افزایش آگاهی زوجهای جوان، گسترش آموزشهای پیش از ازدواج و توسعه خدمات مشاورهای، در این روند نقش داشته است.
وی البته تأکید میکند که کاهش طلاق به معنای رفع کامل آسیبهای خانوادگی نیست و همچنان آموزش مهارتهای ارتباطی، مدیریت تعارض و گفتگو باید در اولویت قرار گیرد.
تغییر سبک زندگی؛ واقعیتی انکارناپذیر
نسل جدید ایلام، همانند بسیاری از نقاط کشور، سبک زندگی متفاوتی را تجربه میکند. گسترش فناوری، تغییر الگوهای مصرف، افزایش تحصیلات، حضور گستردهتر زنان در دانشگاهها و بازار کار، توسعه ارتباطات و فضای مجازی، همگی بر نگرش جوانان نسبت به ازدواج و خانواده اثر گذاشتهاند.
این تغییرات نه کاملاً منفی هستند و نه کاملاً مثبت؛ بلکه واقعیتی اجتماعیاند که سیاستگذاریها باید با شناخت دقیق آنها انجام شود.
آینده جمعیتی ایلام؛ انتخاب امروز، نتیجه فردا
کارشناسان هشدار میدهند اگر روند فعلی کاهش باروری و افزایش سن ازدواج ادامه پیدا کند، استان در دهههای آینده با افزایش جمعیت سالمند، کاهش نیروی کار، فشار بیشتر بر نظام سلامت و صندوقهای بازنشستگی و کاهش پویایی اقتصادی روبهرو خواهد شد.
اما در مقابل، اگر برنامهریزیهای بلندمدت در حوزه اشتغال، مسکن، حمایت از خانواده، آموزش مهارتهای زندگی و ترویج فرهنگ ازدواج آسان بهصورت هماهنگ اجرا شود، میتوان بخش قابلتوجهی از این روند را مدیریت کرد.
واقعیت این است که آینده جمعیتی ایلام هنوز نوشته نشده است. تصمیمهایی که امروز در حوزه اقتصاد، فرهنگ، آموزش، رسانه و سیاستگذاری اجتماعی اتخاذ میشود، آینده استان را رقم خواهد زد.
خانواده همچنان مهمترین سرمایه اجتماعی ایلام است؛ سرمایهای که حفظ و تقویت آن، نیازمند همکاری دولت، نهادهای فرهنگی، دانشگاهها، رسانهها، روحانیت و خود خانوادههاست. آمارهای ثبتاحوال تنها چند عدد نیستند؛ هر عدد، روایتی از آینده نسلی است که میتواند موتور محرک توسعه استان باشد یا در صورت بیتوجهی، ایلام را با چالشهای عمیق جمعیتی و اجتماعی مواجه کند. اکنون زمان آن رسیده است که نگاه به خانواده از سطح آمار و گزارش فراتر رود و به یک اولویت راهبردی در برنامهریزیهای توسعه استان تبدیل شود؛ چرا که آینده ایلام، بیش از هر چیز، در خانههای همین خانوادهها ساخته میشود.
انتهای خبر/ر
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد