به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، ماه محرم سال ۱۴۰۵ در حالی از راه رسیده است که فضای اجتماعی و سیاسی ایران با تحولات مهمی همراه بوده است. جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر مفاهیمی همچون ایثار، مقاومت، ظلمستیزی و دفاع از حق را در کانون توجه افکار عمومی قرار داده است. در چنین شرایطی، محرم تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی مکتبی است که قرنها الهامبخش ملتهای آزاده بوده است.
فرهنگ عاشورا از معدود پدیدههای تاریخی است که نهتنها در گذر زمان کمرنگ نشده، بلکه هرچه جلوتر آمدهایم ابعاد اجتماعی، سیاسی و تمدنی آن بیشتر آشکار شده است. اگر در سال ۶۱ هجری قمری، امام حسین (ع) در برابر حکومت ظلم و انحراف ایستاد، امروز نیز ملتهای آزاده جهان از همان منطق برای مقابله با زیادهخواهی قدرتهای سلطهگر الهام میگیرند.
جامعه ایران در طول دهههای گذشته بارها نشان داده که فرهنگ عاشورا صرفاً در عزاداری و سوگواری خلاصه نمیشود؛ بلکه به الگویی برای کنش اجتماعی، مقاومت ملی و دفاع از ارزشها تبدیل شده است. از دوران دفاع مقدس گرفته تا مقابله با تهدیدهای امنیتی و سیاسی سالهای اخیر، ردپای آموزههای عاشورا بهوضوح دیده میشود.
برای بررسی ابعاد مختلف این موضوع، با دو تن از کارشناسان حوزه دین و جامعه به گفتگو نشستهایم.
عاشورا یک حادثه تاریخی نیست؛ یک مکتب جاری است
حجتالاسلام محمدرضا کریمی استاد حوزه و پژوهشگر مسائل دینی، در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» اظهار کرد: بسیاری از مردم عاشورا را صرفاً یک حادثه تاریخی میدانند، درحالیکه عاشورا یک مکتب زنده و جاری در طول تاریخ است.
وی افزود: اگر قیام امام حسین (ع) را تنها در چارچوب سال ۶۱ هجری تحلیل کنیم، بخش مهمی از پیام آن را نادیده گرفتهایم. امام حسین (ع) برای مقابله با انحراف، ظلم، تحریف دین و سلطه طاغوت قیام کرد و این مفاهیم محدود به یکزمان خاص نیستند.
این پژوهشگر مسائل دینی تصریح کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای نهضت عاشورا، احیای مسئولیت اجتماعی در میان مسلمانان بود. امام حسین (ع) به جامعه اسلامی آموخت که در برابر ظلم و انحراف نمیتوان سکوت کرد و بیتفاوتی در برابر سرنوشت جامعه با روح اسلام سازگار نیست.
کریمی گفت: محرم هر سال فرصتی برای بازخوانی همین پیام است. هیئتها، مجالس عزاداری و مراسم سوگواری زمانی اثرگذار خواهند بود که بتوانند این مفاهیم را به نسل جدید منتقل کنند و نشان دهند که عاشورا صرفاً یک واقعه عاطفی نیست، بلکه یک مدرسه بزرگ تربیتی است.
وی ادامه داد: در فرهنگ عاشورا، عزت جایگاه ویژهای دارد. همان جمله معروف امام حسین (ع) که فرمودند «هیهات منا الذله» در واقع منشور آزادگی و استقلال ملتهاست. هر ملتی که عزت خود را حفظ کند، در برابر زورگویی و سلطهطلبی تسلیم نخواهد شد.
این استاد حوزه خاطرنشان کرد: ملت ایران طی دهههای گذشته نشان داده که آموزههای عاشورا در تار و پود فرهنگ عمومی جامعه حضور دارد. حضور مردم در صحنههای مختلف، دفاع از کشور، حمایت از آرمانهای انقلاب اسلامی و ایستادگی در برابر فشارهای خارجی، ریشه در همین فرهنگ دارد.
از کربلا تا ایران امروز؛ مقاومت یک مفهوم مشترک است
علیاکبر حیدری، عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی ایلام و پژوهشگر مسائل اجتماعی، نیز در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» اظهار کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای فرهنگ عاشورا، قابلیت تطبیق آن با مسائل روز جوامع است.
وی افزود: عاشورا یک الگوی ثابت برای مقابله حق و باطل ارائه میدهد. ممکن است شکل تهدیدها در طول تاریخ تغییر کند، اما اصل تقابل میان عدالت و ظلم همچنان وجود دارد.
حیدری تصریح کرد: جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران باعث شد بسیاری از مفاهیم عاشورایی دوباره در جامعه برجسته شود. مفاهیمی مانند مقاومت، ایستادگی، وحدت ملی، فداکاری و دفاع از هویت ملی از جمله موضوعاتی بود که در روزهای بحران بیش از گذشته موردتوجه قرار گرفت.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین درسهای عاشورا این است که قدرت مادی همیشه تعیینکننده نتیجه نهایی نیست. در واقعه کربلا، از نظر تعداد نیرو و امکانات، سپاه یزید برتری داشت؛ اما این نام امام حسین (ع) بود که در تاریخ ماندگار شد و یزید به نماد ظلم تبدیل شد.
این استاد دانشگاه گفت: امروز نیز بسیاری از ملتها معتقدند که اراده، ایمان و انسجام اجتماعی میتواند بر قدرتهای بزرگ غلبه کند. همین مسئله سبب شده فرهنگ عاشورا به یک سرمایه فرهنگی فراتر از مرزهای ایران و جهان اسلام تبدیل شود.
وی با اشاره به نقش محرم در تقویت انسجام اجتماعی افزود: در شرایطی که دشمنان تلاش میکنند جامعه ایران را دچار تفرقه و ناامیدی کنند، محرم میتواند زمینهساز تقویت همبستگی ملی باشد. حضور مردم در مراسم عزاداری، مشارکت در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و توجه به ارزشهای مشترک، سرمایه اجتماعی کشور را افزایش میدهد.
حیدری خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین پیامهای عاشورا برای نسل جوان، مسئولیتپذیری است. یاران امام حسین (ع) منتظر اقدام دیگران نماندند و هرکدام مسئولیت خود را پذیرفتند. امروز نیز پیشرفت کشور و عبور از مشکلات نیازمند همین روحیه مسئولیتپذیری است.
محرم؛ پیوند عاطفه، معرفت و مسئولیت
کارشناسان معتقدند یکی از دلایل ماندگاری فرهنگ عاشورا، ترکیب سه عنصر مهم عاطفه، معرفت و مسئولیت است. عزاداری برای امام حسین (ع) تنها یک مراسم احساسی نیست، بلکه فرصتی برای شناخت بهتر ارزشهای انسانی و دینی است.
در جامعه ایران، محرم همواره نقش مهمی در تقویت روحیه همدلی و مشارکت اجتماعی داشته است. از اطعام نیازمندان گرفته تا فعالیتهای خیرخواهانه و کمک به اقشار آسیبپذیر، بسیاری از جلوههای همبستگی اجتماعی در این ماه نمود بیشتری پیدا میکند.
از سوی دیگر، محرم بستری برای انتقال مفاهیم اخلاقی به نسلهای جدید است. مفاهیمی همچون صداقت، وفاداری، شجاعت، ایثار و دفاع از حق، در قالب روایت عاشورا به نسلهای مختلف منتقل شده و بخشی از هویت فرهنگی جامعه ایرانی را شکل داده است.
محرم ۱۴۰۵ در شرایطی فرا رسیده که جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی پیامهای عاشورا است. قیام امام حسین (ع) تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه مکتبی برای همه دورانها و همه ملتهاست.
فرهنگ عاشورا به ملت ایران آموخته است که در برابر ظلم سکوت نکند، عزت و استقلال خود را حفظ کند و در مسیر حق و عدالت استوار بماند. از این منظر، پیوند میان محرم، فرهنگ عاشورا و ایران امروز پیوندی عمیق و ریشهدار است؛ پیوندی که در بزنگاههای تاریخی خود را بیش از پیش نشان میدهد.
شاید به همین دلیل است که پس از گذشت بیش از چهارده قرن، نام امام حسین (ع) همچنان الهامبخش ملتهایی است که آزادی، عدالت و کرامت انسانی را ارزشهایی فراتر از قدرت و ثروت میدانند؛ ارزشهایی که در محرم هر سال دوباره زنده میشوند و مسیر آینده را روشنتر میکنند.
انتهای خبر/ر
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد