داستان نخستین موتوربرق در دهلران

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، کرم علیرضایی فعال اجتماعی در یادداشتی نوشت: روایت ورود نخستین موتوربرق به دهلران، تنها داستانِ یک دستگاه فلزی نیست؛ روایت ورود «روشنایی» به شهری است که سال‌ها با چراغ‌های نفتی، چراغ پریموس و فانوس‌های کم‌سو، شب را به صبح می‌رساند.
 

تا پیش از دهه‌های میانی قرن چهاردهم خورشیدی، شب‌های دهلران با نور زرد و لرزان چراغ‌های گردسوز، فانوس و پریموس روشن می‌شد. مغازه‌ها زود می‌بستند، کوچه‌ها در تاریکی فرومی‌رفت و سکوت شب، سنگین و مطلق بود. برق، مفهومی دور و شهری به شمار می‌رفت؛ چیزی که مردم فقط از شهرهای بزرگ‌تر شنیده بودند. 

پروفسور فرانک هول نوشته است که: نخستین موتوربرق، یک دیزل ژنراتور نسبتاً کوچک بود که به همت ارتش در سال ۱۳۴۰ خ/ ۱۹۶۱م، به دهلران آورده شد (هول،۱۳۹۷: ۷) و هیأتی متشکل از افراد زیر، آن را مدیریت می‌کردند: «فرمانده مرزبانی دهلران، فرماندهٔ ژاندارمری، حاج جمعه اسکندری، شاه حسین باقری، ناصر علیرضایی، مهرعلی شاهولی و میرحسین عبدی» (تاریخ صورتجلسه: ۵/ ۱۰/ ۱۳۴۰). دستگاه موتوربرق را در ساختمانی از مرزبانی دهلران در باختر میدان کنونی فرمانداری دهلران، نزدیک مرکز شهر مستقر کردند.
 

وقتی برای نخستین‌بار روشن شد، صدای غرش موتور در شهر پیچید؛ صدایی ناآشنا؛ اما امیدبخش. مسئولیت آن، به نخستین تکنسین دهلران، شادروان الله رضایی سپرده شد و دو تن به نام‌های علی هرسینی و صیدرضا جامتیر در این کار سترگ و به‌یادماندنی با وی همکاری می‌کردند. با اتصال چند رشته سیم به تیرهای چوبی، برق ابتدا به چند مغازه، ساختمان اداری و خانهٔ برخی از بزرگان شهر و اعضای انجمن رسید. همان شب، مردم برای دیدن «چراغ‌برقی» گرد آمدند. لامپ که روشن شد، شگفتی در چهره‌ها موج زد؛ نوری سفید و ثابت که نه دود داشت و نه بوی نفت. برقِ محدود، شوقِ نامحدود پدید آورد.
 

موتوربرق تنها چند ساعت در شب کار می‌کرد. سوخت، محدود بود و توان دستگاه اندک. گاه در اثر خرابی، خاموش می‌شد و الله رضایی، یک تنه، تعمیر شاق و سخت آن را انجام می‌داد. اما همان چند ساعت روشنایی، زندگی را دگرگون کرد: مغازه‌ها دیرتر می‌بستند. رادیوها جان گرفتند و صدای تهران و جهان به دهلران رسید، مراسم و گردهمایی‌های شبانه رونق یافت؛ برق، نشانه‌ای از «تجدد» بود؛ گامی کوچک؛ اما معنادار در مسیر پیوند با ایران نوین.
 

سال‌ها بعد، با گسترش شبکهٔ برق منطقه‌ای و اتصال به شبکه سراسری، موتورهای کوچک جای خود را به برق دائمی دادند. آن دیزل ژنراتور نخستین، شاید امروز دیگر اثری مادی نداشته باشد، اما در حافظهٔ جمعی مردم دهلران، همچون نمادی از آغاز یک دوران باقی‌مانده است.