به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، استان ایلام در حالی از ظرفیت‌های دانشگاهی، نیروهای متخصص و استعدادهای جوان برخوردار است که سهم اقتصاد دانش‌بنیان در ایجاد اشتغال پایدار و تحول ساختار اقتصادی آن همچنان با انتظارات فاصله دارد؛ فاصله‌ای که ریشه آن را باید در ضعف ارتباط میان دانشگاه و صنعت، کمبود زیرساخت‌های فناورانه، دشواری تأمین مالی و نبود بازار مناسب برای محصولات نوآورانه جست‌وجو کرد.
در شرایطی که اقتصادهای پیشرو جهان با تکیه بر فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی، شرکت‌های دانش‌بنیان و تجاری‌سازی دستاوردهای علمی مسیر توسعه را دنبال می‌کنند، حرکت استان ایلام به سمت اقتصاد مبتنی بر دانش دیگر یک انتخاب تشریفاتی نیست، بلکه ضرورتی برای عبور از محدودیت‌های اقتصادی، کاهش وابستگی به منابع سنتی و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید به شمار می‌رود.
این در حالی است که بخش قابل توجهی از ظرفیت علمی استان در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی متمرکز شده و از سوی دیگر، صنایع و بخش‌های اقتصادی نیز با مسائل متعددی مواجه هستند که حل بسیاری از آن‌ها به دانش تخصصی و فناوری‌های بومی نیاز دارد؛ اما حلقه اتصال میان این دو بخش هنوز آن‌گونه که باید شکل نگرفته است.
فاصله دانشگاه تا بازار؛ حلقه مفقوده توسعه ایلام
محمد پاکزاد رئیس جهاد دانشگاهی واحد استان ایلام در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: استقرار شرکت‌های فناور در مرکز رشد جهاد دانشگاهی بستری مناسب برای تبادل دانش، تجارب و ایجاد شبکه‌های همکاری میان متخصصان و صاحبان ایده فراهم کرده است. این فرایند موجب تسهیل در تولید محصولات و خدمات نوآورانه شده و زمینه‌ساز اشتغال پایدار در استان است.
وی افزود: جهاد دانشگاهی ایلام با هدف حمایت از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و نیروهای متخصص، تلاش دارد تا ضمن شناسایی ظرفیت‌های فناورانه در استان، زمینه را برای تجاری‌سازی ایده‌ها و توسعه فناوری‌های بومی فراهم کند. این حمایت‌ها نه‌تنها باعث ایجاد کسب‌وکارهای دانش‌بنیان شده، بلکه نقش مؤثری در ارتقای علمی و اقتصادی منطقه دارد.
رئیس جهاد دانشگاهی واحد استان ایلام بیان کرد: استان ایلام با وجود ظرفیت‌های دانشگاهی خوب، نیازمند هم‌افزایی بیشتر میان نهادهای علمی و اقتصادی است. از این رو، گسترش همکاری‌ها با پارک علم و فناوری و مراکز رشد دانشگاهی و صنعتی، در اولویت برنامه‌های ما قرار دارد.
واقعیت آن است که تولید علم به‌تنهایی نمی‌تواند موتور توسعه اقتصادی باشد. زمانی می‌توان از دستاوردهای دانشگاهی انتظار ایجاد ثروت و اشتغال داشت که مسیر مشخصی برای تبدیل پژوهش به محصول، ورود محصول به بازار و حمایت از توسعه کسب‌وکارهای نوآورانه وجود داشته باشد.
در این میان، مراکز رشد می‌توانند نقش واسطه‌ای مؤثر میان ایده‌پردازان و بازار ایفا کنند؛ اما فعالیت این مراکز نباید صرفاً به استقرار شرکت‌ها، برگزاری دوره‌های آموزشی و ارائه خدمات اداری محدود شود. شناسایی نیازهای واقعی صنایع، معرفی سرمایه‌گذاران، فراهم کردن امکان آزمایش محصولات و کمک به انعقاد قراردادهای تجاری باید در زمره مأموریت‌های اصلی آن‌ها قرار گیرد.
پارک علم و فناوری؛ ضرورت عبور از حمایت‌های مقطعی
باقر درویشی رئیس پارک علم و فناوری استان ایلام در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: استان ایلام از ظرفیت‌های علمی و انسانی برجسته‌ای برخوردار است، اما نبود زیست‌بوم منسجم نوآوری و ضعف آگاهی عمومی نسبت به اهمیت علم و فناوری، موجب شده این ظرفیت‌ها بالفعل نشوند.
وی افزود: یکی از موانع اصلی رشد واحدهای فناور، عدم هماهنگی میان نهادهای آموزشی، پژوهشی و صنعتی است. به همین دلیل باید به‌سوی شکل‌گیری یک کنسرسیوم منسجم میان دانشگاه‌ها، مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و نهادهای اقتصادی گام برداریم.
رئیس پارک علم و فناوری استان ایلام تأکید کرد: شبکه‌سازی میان شرکت‌های فناور، تسهیل‌گر ارتباط میان ایده تا محصول است و می‌تواند هم‌افزایی مؤثری در حوزه اشتغال‌زایی، صادرات فناوری و پیشرفت اقتصادی استان ایجاد کند.
بررسی فعالیت‌های اخیر پارک علم و فناوری ایلام نشان می‌دهد که موضوع توسعه زیست‌بوم نوآوری در استان وارد مرحله‌ای جدی‌تر شده است. برگزاری نشست تخصصی کمیته اعتبار مالیاتی در مهرماه ۱۴۰۵، هم‌اندیشی مدیران مراکز رشد، برگزاری جلسات دفاع واحدهای فناور و اجرای دوره ملی مهارت‌آموزی هوش مصنوعی از جمله اقداماتی است که در ماه‌های اخیر در این مجموعه دنبال شده است.
همچنین برگزاری کارگاه‌های آشنایی با قوانین اعتبار مالیاتی و رویدادهای تخصصی مرتبط با کسب‌وکارهای نوآورانه نشان می‌دهد که ظرفیت‌های حمایتی و آموزشی جدیدی در حال معرفی به فعالان فناوری استان است.
با این حال، مسئله اساسی اینجاست که نتیجه چنین برنامه‌هایی باید در افزایش تعداد شرکت‌های فعال، رشد فروش محصولات فناورانه، جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال تخصصی نمایان شود. برگزاری نشست و کارگاه، زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که به قرارداد، سرمایه‌گذاری و تولید منجر شود.
دانشگاه‌ها از آموزش نظری به حل مسائل جامعه حرکت کنند
مهدی ویسه عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که پیشرفت‌های فناورانه در گرو پیوند مؤثر میان دانشگاه، صنعت و دولت است. متأسفانه در استان ایلام این حلقه تعامل هنوز شکل نگرفته یا بسیار ضعیف عمل می‌کند.
وی افزود: باید نظام آموزشی استان به‌سوی کارآفرینی و مهارت‌محوری سوق داده شود. هم‌اکنون بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی از مهارت‌های عملی کافی برخوردار نیستند و این موجب شده که ظرفیت علمی استان بدون بهره‌برداری رها شود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام تأکید کرد: دانشگاه‌ها باید از چارچوب نظری خارج شوند و با رویکرد مسئله‌محور، نیازهای جامعه و صنعت را شناسایی و برای حل آن‌ها راهکار عملی ارائه دهند. همچنین تعامل با پارک‌های علم و فناوری، جهاد دانشگاهی و دیگر نهادهای فناور باید تقویت شود.
یکی از مشکلات ساختاری در مسیر توسعه فناوری استان، فاصله میان محتوای آموزشی دانشگاه‌ها و نیازهای واقعی بازار کار است. در شرایطی که بسیاری از صنایع برای افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و بهبود کیفیت تولید به فناوری‌های جدید نیاز دارند، دانشگاه‌ها می‌توانند با تعریف پروژه‌های مشترک، بخشی از این نیازها را برطرف کنند.
از سوی دیگر، دانشجویان باید در دوران تحصیل با فضای واقعی کسب‌وکار آشنا شوند و فرصت حضور در محیط‌های صنعتی، شرکت‌های فناور و مراکز نوآوری را داشته باشند. توسعه دوره‌های مهارت‌آموزی، حمایت از پایان‌نامه‌های مسئله‌محور و ایجاد شرکت‌های زایشی دانشگاهی می‌تواند مسیر ورود دانش‌آموختگان به بازار کار را هموارتر کند.
کمبود سرمایه و بازار؛ مانع عبور ایده‌ها از مرحله تولید
علی فریادی کارشناس مسائل اقتصادی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: هرگونه تحول اقتصادی پایدار، مستلزم سرمایه‌گذاری در حوزه علم، فناوری و نوآوری است. ایلام برای عبور از بن‌بست اقتصادی، نیازمند ایجاد زیرساخت‌های فناورانه به‌ویژه در حوزه‌های کشاورزی، انرژی، صنایع سبک و خدمات دانش‌بنیان است.
وی افزود: در حال حاضر، بیشتر ظرفیت‌های فناورانه استان به دلیل نبود حمایت‌های مالی، ضعف تبلیغات و عدم ارتباط با بازار، در مرحله ایده باقی مانده‌اند. اگر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در کنار حمایت‌های دولتی فعال شود، می‌توان شاهد جهش بزرگی در تولید محصولات فناورانه بود.
این کارشناس اقتصادی بیان کرد: سیاست‌گذاری منسجم، حمایت هدفمند، تربیت نیروی متخصص و ایجاد بازار برای محصولات فناور، چهار رکن اساسی توسعه زیست‌بوم نوآوری در استان ایلام است.
در واقع، شرکت فناور برای عبور از مرحله ایده و رسیدن به تولید انبوه، تنها به حمایت اولیه و فضای استقرار نیاز ندارد؛ تأمین سرمایه در گردش، دسترسی به تجهیزات آزمایشگاهی، خدمات مشاوره حقوقی و مالی، بازاریابی و امکان ورود به بازارهای داخلی و خارجی نیز از ضرورت‌های فعالیت این شرکت‌هاست.
آخرین تحولات ملی نیز نشان می‌دهد که ابزارهای تأمین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان در حال گسترش است. در آبان‌ماه ۱۴۰۵، تفاهم‌نامه‌ای میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، سازمان امور مالیاتی و صندوق نوآوری و شکوفایی برای تقویت تأمین مالی زیست‌بوم نوآوری و تعیین سازوکار استفاده از اعتبار مالیاتی در مشارکت شرکت‌ها در افزایش سرمایه صندوق به امضا رسید.
همچنین در چارچوب طرح «هم‌افزا»، بیش از ۴.۲ هزار میلیارد تومان تسهیلات سرمایه در گردش برای شرکت‌های دانش‌بنیان به تصویب رسیده است. این تحولات نشان می‌دهد که تأمین مالی نوآوری در سطح ملی صرفاً به پرداخت تسهیلات محدود نیست و ابزارهایی مانند اعتبار مالیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی متناسب با نیاز شرکت‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
با این وجود، بهره‌مندی شرکت‌های فناور ایلام از این ظرفیت‌ها نیازمند اطلاع‌رسانی دقیق، تسهیل فرایندهای اداری و همراهی نهادهای استانی است. حمایت‌های ملی زمانی می‌توانند در اقتصاد استان اثرگذار باشند که شرکت‌های مستقر در ایلام نیز امکان دسترسی آسان و عملی به آن‌ها را داشته باشند.
هوش مصنوعی و فناوری‌های بومی؛ فرصت تازه برای اقتصاد ایلام
یکی از ظرفیت‌هایی که می‌تواند مسیر توسعه فناوری در ایلام را متحول کند، گسترش مهارت‌های مرتبط با فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی است. برگزاری دوره ملی مهارت‌آموزی هوش مصنوعی در شهریورماه امسال در پارک علم و فناوری استان، از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام شده است.
هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال می‌توانند در بخش‌های مختلف اقتصاد ایلام کاربرد داشته باشند؛ از مدیریت منابع آب و افزایش بهره‌وری کشاورزی گرفته تا پایش صنایع نفت و گاز، بهینه‌سازی مصرف انرژی، مدیریت حمل‌ونقل و توسعه خدمات گردشگری.
ایلام با توجه به برخورداری از ظرفیت‌های کشاورزی، منابع طبیعی، صنایع نفت و گاز و موقعیت جغرافیایی مرز مهران، می‌تواند زمینه مناسبی برای شکل‌گیری شرکت‌های فناور متناسب با نیازهای منطقه داشته باشد.
برای نمونه، توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت ماشین‌آلات کشاورزی و عمرانی، فناوری‌های فرآوری محصولات کشاورزی، تجهیزات پایش صنعتی و راهکارهای دیجیتال مدیریت زنجیره تأمین می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری اقتصادی استان کمک کند.
در چنین شرایطی، حمایت از فناوری نباید صرفاً به الگوبرداری از فعالیت شرکت‌های موفق در دیگر استان‌ها محدود شود؛ بلکه لازم است مسائل و مزیت‌های اقتصادی ایلام به نقطه آغاز طراحی محصولات فناورانه تبدیل شود.
ضرورت ایجاد بازار برای محصولات دانش‌بنیان
یکی دیگر از موضوعات مهم در مسیر توسعه شرکت‌های فناور، تضمین امکان فروش محصولات و خدمات آن‌هاست. بسیاری از کسب‌وکارهای نوآور در مراحل ابتدایی فعالیت با مشکل معرفی محصول، اعتمادسازی در بازار و رقابت با تولیدکنندگان باسابقه مواجه هستند.
در این شرایط، دستگاه‌های اجرایی و صنایع بزرگ استان می‌توانند با شناسایی نیازهای فناورانه خود و استفاده از توان شرکت‌های بومی، نقش مهمی در ایجاد بازار اولیه برای محصولات دانش‌بنیان ایفا کنند.
تعریف پروژه‌های مشترک میان شرکت‌های فناور و صنایع، حمایت از تولید بار اول، استفاده از محصولات داخلی در پروژه‌های عمرانی و صنعتی و برگزاری رویدادهای ارائه نیازهای فناورانه می‌تواند فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده را کاهش دهد.
از سوی دیگر، شرکت‌های دانش‌بنیان استان نباید تنها به بازار محدود ایلام وابسته باشند. توسعه همکاری با استان‌های همجوار، استفاده از ظرفیت مرز مهران و شناسایی بازارهای صادراتی می‌تواند فرصت تازه‌ای برای توسعه فعالیت این مجموعه‌ها ایجاد کند.
توسعه فناوری ایلام نیازمند برنامه اجرایی است
آنچه امروز در مسیر توسعه فناوری استان ایلام اهمیت دارد، عبور از نگاه جزیره‌ای و حرکت به سمت یک برنامه مشترک میان دانشگاه‌ها، جهاد دانشگاهی، پارک علم و فناوری، دستگاه‌های اجرایی، بانک‌ها و بخش خصوصی است.
این برنامه باید از شناسایی مسائل واقعی استان آغاز شود و تا مرحله تولید محصول، تجاری‌سازی و صادرات ادامه پیدا کند. تشکیل بانک اطلاعاتی نیازهای فناورانه صنایع، ایجاد کنسرسیوم میان مراکز علمی، اختصاص منابع مالی هدفمند، توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و حمایت از شرکت‌های نوپا می‌تواند بخشی از اولویت‌های این مسیر باشد.
همچنین لازم است عملکرد نهادهای متولی توسعه فناوری با شاخص‌هایی مانند میزان سرمایه‌گذاری جذب‌شده، تعداد محصولات تجاری‌سازی‌شده، حجم فروش شرکت‌های فناور، میزان صادرات و تعداد فرصت‌های شغلی تخصصی ارزیابی شود؛ چراکه صرف برگزاری برنامه‌ها و نشست‌های متعدد نمی‌تواند معیار دقیقی برای سنجش موفقیت یک زیست‌بوم نوآوری باشد.
استان ایلام برای دستیابی به توسعه پایدار، بیش از هر چیز به استفاده عملی از ظرفیت‌های علمی و انسانی خود نیاز دارد. نیروی متخصصی که پس از سال‌ها تحصیل با محدودیت فرصت شغلی مواجه می‌شود، سرمایه‌ای است که در صورت نبود بستر مناسب ممکن است راهی استان‌های دیگر شود؛ در حالی که همین سرمایه انسانی می‌تواند با حمایت هدفمند، به موتور شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید تبدیل شود.
اکنون جهاد دانشگاهی، پارک علم و فناوری و دانشگاه‌های استان در کنار دستگاه‌های اقتصادی، فرصتی برای ایجاد یک مسیر مشترک در اختیار دارند؛ مسیری که موفقیت آن نه با تعداد تفاهم‌نامه‌ها و نشست‌ها، بلکه با میزان تبدیل دانش به محصول، ایجاد اشتغال و افزایش سهم فناوری در اقتصاد استان سنجیده خواهد شد.
ایلام برای عبور از اقتصاد متکی بر ظرفیت‌های سنتی، نیازمند آن است که دانش را از فضای دانشگاهی به متن تولید و زندگی مردم وارد کند. اگر پیوند میان علم، سرمایه، صنعت و بازار به‌درستی شکل بگیرد، ظرفیت‌های مغفول استان می‌توانند به فرصت‌های واقعی توسعه تبدیل شوند؛ در غیر این صورت، استعدادهای علمی و ایده‌های نوآورانه همچنان در فاصله میان دانشگاه و بازار معطل خواهند ماند.
انتهای خبر/ر