به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، با آغاز فصل بارندگی، خاطره سیلاب‌های سال‌های گذشته در شهر ایلام بار دیگر نگرانی‌ها درباره ایمنی معابر، وضعیت سیل‌بندها و آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مقابله با حوادث طبیعی را افزایش داده است؛ نگرانی‌هایی که با توجه به آسیب‌دیدگی برخی سازه‌های حفاظتی، ساخت‌وسازهای غیرمجاز در حریم رودخانه‌ها و شناسایی نقاط متعدد آبگرفتگی، ضرورت اقدامات پیشگیرانه و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول را دوچندان می‌کند.
اگرچه پاک‌سازی مسیل‌ها، برداشت نخاله‌ها و اجرای طرح‌های آبخیزداری از جمله اقداماتی است که برای کاهش خطر سیلاب انجام شده، اما همچنان پرسش مهم این است که آیا مجموعه اقدامات صورت‌گرفته می‌تواند در برابر بارش‌های شدید و رواناب‌های ناشی از آن، امنیت شهروندان ایلامی را تضمین کند؟
اظهارات مسئولان شهری و منابع طبیعی استان نشان می‌دهد که مقابله با سیلاب در ایلام، تنها به پاک‌سازی معابر و بازگشایی مسیر آب محدود نمی‌شود؛ بلکه به ایمن‌سازی زیرساخت‌ها، ساماندهی حریم رودخانه‌ها، رفع مشکلات شبکه دفع آب و فاضلاب و تداوم طرح‌های آبخیزداری در بالادست شهر نیاز دارد.
سیل‌بندهای ایلام؛ زیرساخت‌هایی که نیازمند ایمن‌سازی هستند
علی نورانی‌نژاد، سرپرست شهرداری ایلام، صبح امروز در جمع اصحاب رسانه با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مقابله با آبگرفتگی و کاهش خطر سیلاب اظهار کرد: شهرداری ایلام از حدود دو تا سه ماه پیش، پاک‌سازی نخاله‌های سطح شهر را آغاز کرده و در همین راستا قراردادی برای برداشت حدود ۱۵ هزار تن نخاله منعقد شده است.
وی افزود: تاکنون ۱۱ هزار تن از نخاله‌های سطح شهر برداشت شده و محدوده‌هایی همچون بلوار خبرنگار، محدوده سیل‌بند، انتهای میلاد یک، انتهای بلوار نماز و سیل‌بند آزادی ۱۷ به‌طور کامل پاک‌سازی شده‌اند.
این اقدامات در شرایطی انجام شده است که انباشت نخاله و پسماند در مسیرهای عبور رواناب می‌تواند جریان طبیعی آب را مختل کند و در زمان بارندگی، زمینه بروز آبگرفتگی و افزایش خسارت را فراهم آورد. از این‌رو، پاک‌سازی مستمر مسیل‌ها و مسیرهای هدایت آب، یکی از ضرورت‌های مدیریت شهری در آستانه بارش‌های پاییزی و زمستانی به شمار می‌رود.
سرپرست شهرداری ایلام با اشاره به خسارت‌های سیلاب‌های سال‌های گذشته تصریح کرد: در جریان سیل‌های گذشته، سه نقطه از شهر دچار آسیب‌دیدگی شدید شدند و دیوار سیل‌بند در این محدوده‌ها تخریب شد.
نورانی‌نژاد خاطرنشان کرد: خوشبختانه با اجرای بتن مسلح، مشکل سیل‌بند سمندری و سیل‌بند آزادی ۱۷ به‌طور کامل برطرف شده و قرار است طی یکی دو روز آینده، جدول‌گذاری این محدوده نیز انجام شود.
با وجود این اقدامات، وضعیت برخی نقاط همچنان نگران‌کننده است؛ چراکه ایمن‌سازی چند سازه نمی‌تواند به‌تنهایی به معنای رفع خطر سیلاب در تمام محدوده شهری باشد و سایر نقاط آسیب‌پذیر نیز باید با اولویت‌بندی مشخص مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرند.
ساخت‌وساز در حریم رودخانه؛ تهدیدی فراتر از آبگرفتگی
نورانی‌نژاد با اشاره به یکی از نقاط پرخطر شهر گفت: سیل‌بند پیچ آشوری از جمله محدوده‌هایی است که همچنان نگرانی‌هایی درباره آن وجود دارد؛ زیرا در سال‌های گذشته ساخت‌وسازهای غیرمجاز در مجاورت حریم رودخانه انجام شده و با وجود لایروبی و پاک‌سازی، خطر در این محدوده همچنان جدی است.
ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها، علاوه بر محدود کردن مسیر طبیعی جریان آب، می‌تواند دسترسی نیروهای امدادی و اجرایی را در زمان بحران دشوار کند و احتمال خسارت به املاک و زیرساخت‌های شهری را افزایش دهد. در چنین شرایطی، برخورد با تخلفات ساختمانی، تعیین تکلیف بناهای موجود در محدوده‌های پرخطر و جلوگیری از تکرار تخلفات، باید در کنار اقدامات عمرانی مورد توجه قرار گیرد.
سرپرست شهرداری ایلام با اشاره به وضعیت کلی سازه‌های حفاظتی اظهار کرد: مطالعات عمرانی نشان می‌دهد ۹۰ درصد سیل‌بندهای سطح شهر ناایمن هستند و این موضوع نیازمند توجه ویژه است.
این آمار، ضرورت ارزیابی فنی و اولویت‌بندی عملیات ایمن‌سازی را برجسته می‌کند؛ زیرا سیل‌بندها از مهم‌ترین زیرساخت‌های حفاظتی شهر در برابر رواناب و طغیان مسیرهای آبی محسوب می‌شوند. در صورت ضعف یا تخریب این سازه‌ها، حتی بارندگی‌هایی که در شرایط عادی قابل مدیریت هستند نیز می‌توانند به تهدیدی جدی برای مناطق پایین‌دست تبدیل شوند.
از سوی دیگر، اعلام ناایمن بودن بخش عمده سیل‌بندها، لزوم شفاف‌سازی درباره میزان اعتبار مورد نیاز، زمان‌بندی اجرای پروژه‌ها و تعیین مسئولیت دستگاه‌های مرتبط را بیش از گذشته نمایان می‌کند. پیشگیری از خسارت‌های جانی و مالی، مستلزم آن است که رسیدگی به این زیرساخت‌ها به برنامه‌ای مستمر و دارای اولویت اجرایی تبدیل شود.
۳۸ نقطه آبگرفتگی زیر ذره‌بین شهرداری
یکی دیگر از محورهای مهم مدیریت سیلاب در ایلام، شناسایی نقاطی است که در زمان بارندگی به‌صورت مکرر با آبگرفتگی مواجه می‌شوند.
نورانی‌نژاد در این‌باره گفت: آتش‌نشانان ۳۸ نقطه از سطح شهر را که همواره با مشکل آبگرفتگی روبه‌رو هستند، شناسایی کرده‌اند و برای این نقاط نیروهای مشخصی در نظر گرفته شده است تا پیش از آغاز بارندگی در محل حضور داشته باشند.
استقرار نیروها در نقاط بحرانی می‌تواند به کاهش زمان واکنش و تسریع در رفع مشکلات احتمالی کمک کند؛ با این حال، مدیریت پایدار آبگرفتگی نیازمند شناسایی علت اصلی بروز مشکل در هر نقطه است. در برخی محدوده‌ها ممکن است انسداد مسیرهای هدایت آب عامل اصلی باشد و در برخی دیگر، ضعف زیرساخت‌های جمع‌آوری رواناب یا ظرفیت ناکافی شبکه دفع آب، مشکل را تشدید کند.
بنابراین، حضور نیروهای عملیاتی در زمان بارش باید در کنار اصلاح زیرساخت‌ها، لایروبی مستمر و اجرای راهکارهای مهندسی دنبال شود تا مشکلات تکرارشونده به‌جای مدیریت مقطعی، به‌صورت اساسی برطرف شوند.
فاضلاب در خیابان‌ها؛ مشکلی که با باران تشدید می‌شود
سرپرست شهرداری ایلام همچنین با اشاره به مشکلات شبکه فاضلاب در برخی نقاط شهر افزود: در محدوده‌هایی از جمله ابتدای بلوار شهید بهشتی در تقاطع بلوار شهید خرم‌رودی، صنایع‌دستی بلوار مدرس و ابتدای خیابان ۲۴ متری اشرفی اصفهانی، با شروع بارندگی، لوله‌های فاضلاب ظرفیت لازم را ندارند.
وی تصریح کرد: در این نقاط، فاضلاب وارد خیابان‌ها می‌شود و برای رفع این مشکل، موضوع با شرکت آب و فاضلاب مطرح شده است.
سرریز فاضلاب به معابر، علاوه بر ایجاد اختلال در رفت‌وآمد شهروندان، می‌تواند مسائل بهداشتی و زیست‌محیطی نیز به همراه داشته باشد. ازاین‌رو، بررسی ظرفیت شبکه، شناسایی نقاط دارای مشکل و اجرای اصلاحات لازم باید با همکاری شهرداری و شرکت آب و فاضلاب دنبال شود.
همچنین لازم است مسئولیت هر بخش از شبکه جمع‌آوری و دفع آب به‌روشنی مشخص باشد تا در شرایط بحرانی، هماهنگی میان دستگاه‌ها به تأخیر نیفتد و شهروندان برای رفع یک مشکل مشترک، با پاسخ‌های پراکنده مواجه نشوند.
نورانی‌نژاد در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری مردم در مدیریت بحران گفت: از شهروندان درخواست می‌کنیم هنگام بارندگی از تردد در مسیرهای سیل‌بند سطح شهر خودداری کنند و در صورت مشاهده آبگرفتگی، موضوع را از طریق سامانه‌های ۱۳۵ و ۱۳۷ اطلاع دهند تا نیروهای شهرداری در سریع‌ترین زمان ممکن به محل اعزام شوند.
آبخیزداری در بالادست؛ خط مقدم مهار سیلاب
در کنار اقدامات شهرداری برای مدیریت رواناب در محدوده شهری، اجرای طرح‌های آبخیزداری در ارتفاعات و حوزه‌های بالادست نیز نقش مهمی در کاهش خطر سیلاب دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از رواناب‌های ناشی از بارندگی، از مناطق مرتفع به سمت شهرها و روستاهای پایین‌دست حرکت می‌کند.
یاسم خان‌محمدیان، مدیرکل منابع طبیعی استان ایلام در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» با اشاره به شناسایی ۶۳ حوزه آبخیز در استان اظهار کرد: حدود ۶۵۰ هزار هکتار از عرصه‌های استان در مطالعات تفصیلی و اجرای طرح‌های آبخیزداری قرار گرفته است؛ طرح‌هایی که در کنترل فرسایش خاک و جلوگیری از وقوع سیلاب نقش کلیدی دارند.
وی با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی بر ضرورت گسترش این اقدامات افزود: ۵۳ هزار هکتار از اراضی بالادست شهر ایلام در وضعیت بسیار بحرانی و سیل‌خیز قرار دارد و برای کاهش خطر سیلاب در شهر، پروژه‌های آبخیزداری در این حوزه‌ها اجرا شده است.
.jpg)
قرار گرفتن اراضی بالادست ایلام در محدوده‌های بحرانی، نشان می‌دهد که مقابله با سیلاب باید فراتر از محدوده خیابان‌ها و مناطق مسکونی دنبال شود. در واقع، هرچه امکان کنترل رواناب و کاهش سرعت جریان آب در مبدأ بیشتر فراهم شود، فشار واردشده بر مسیرهای پایین‌دست و زیرساخت‌های شهری نیز می‌تواند کاهش یابد.
البته میزان اثربخشی این طرح‌ها به کیفیت اجرای سازه‌ها، نگهداری و پایش مستمر آن‌ها و تناسب اقدامات انجام‌شده با شرایط هر حوزه آبخیز وابسته است؛ ازاین‌رو، تداوم عملیات و ارزیابی نتایج آن‌ها باید بخشی از برنامه مدیریت خطر سیلاب باشد.
هزینه‌کرد ۷۰ میلیارد تومان برای طرح‌های آبخیزداری
مدیرکل منابع طبیعی استان ایلام با تشریح اقدامات انجام‌شده در یک سال گذشته بیان کرد: بیش از ۷۰ هزار مترمکعب طرح آبخیزداری با اعتباری بالغ بر ۷۰ میلیارد تومان در استان اجرا شده است.
وی افزود: در هشت حوزه آبخیز، فعالیت‌های مکانیکی، بیومکانیکی و بیولوژیکی در سطحی بیش از هزار هکتار و در شش شهرستان انجام شده است.
خان‌محمدیان با اشاره به اهداف اجرای این طرح‌ها خاطرنشان کرد: این اقدامات علاوه بر کاهش سرعت رواناب‌ها و کنترل سیلاب، حفاظت از خاک، صیانت از زیرساخت‌های پایین‌دست، تقویت سفره‌های آب زیرزمینی و بهبود شرایط توسعه کشاورزی منطقه را دنبال می‌کنند.
آبخیزداری از این منظر، اقدامی چندمنظوره است که آثار آن تنها به مهار سیلاب محدود نمی‌شود. کنترل فرسایش خاک و کاهش انتقال رسوبات می‌تواند به حفاظت از اراضی و زیرساخت‌ها کمک کند و افزایش فرصت نفوذ آب به زمین نیز در صورت فراهم بودن شرایط طبیعی و فنی، در تقویت منابع آب زیرزمینی مؤثر باشد.
با این حال، در استانی که بخش‌هایی از اراضی بالادست آن در معرض خطر سیلاب قرار دارند، تداوم این اقدامات و توجه به حوزه‌های دارای اولویت، اهمیت ویژه‌ای دارد. تخصیص اعتبار متناسب با نیازها، پایش سازه‌های اجراشده و بررسی میزان تأثیر پروژه‌ها بر کاهش رواناب، می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از منابع مالی را فراهم کند.
این مسئول در پایان با تأکید بر تأثیر طرح‌های آبخیزداری در کاهش خسارت سیلاب به شهرها و روستاها، افزایش آب زیرزمینی و بهبود وضعیت کشاورزی گفت: اجرای این طرح‌ها با جدیت ادامه خواهد یافت.
پیشگیری از سیلاب؛ از اقدامات مقطعی تا برنامه‌ای پایدار
مرور اقدامات اعلام‌شده از سوی شهرداری و اداره‌کل منابع طبیعی ایلام نشان می‌دهد که مقابله با سیلاب به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در بالادست و محدوده شهری نیاز دارد. برداشت ۱۱ هزار تن نخاله، اجرای بتن مسلح در برخی سیل‌بندها، شناسایی ۳۸ نقطه آبگرفتگی و اجرای طرح‌های آبخیزداری با اعتبار ۷۰ میلیارد تومان، بخشی از تلاش‌های انجام‌شده برای کاهش خطر است؛ اما اعلام ناایمن بودن ۹۰ درصد سیل‌بندهای شهر و وجود نقاط دارای مشکل در شبکه فاضلاب، بیانگر آن است که مسیر پیشگیری همچنان به پیگیری جدی نیاز دارد.
در این میان، تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، تعیین تکلیف ساخت‌وسازهای غیرمجاز در حریم رودخانه، رفع مشکلات شبکه دفع آب و فاضلاب و اولویت‌بندی سیل‌بندهای پرخطر باید با زمان‌بندی روشن دنبال شود. همچنین لازم است دستگاه‌های مسئول، میزان پیشرفت اقدامات و برنامه‌های باقی‌مانده را به اطلاع شهروندان برسانند تا مشخص شود هر یک از نقاط بحرانی در چه مرحله‌ای از رسیدگی قرار دارند.
تجربه سیلاب‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد که پاک‌سازی و آمادگی نیروهای عملیاتی ضروری است، اما برای کاهش پایدار خسارت‌ها کافی نیست. آنچه می‌تواند ایمنی شهر را افزایش دهد، ترکیب اقدامات فوری با اصلاح زیرساخت‌ها و اجرای برنامه‌های بلندمدت مدیریت حوزه‌های آبخیز است.
شهر ایلام برای مواجهه با بارندگی‌های پیش‌رو، بیش از هر چیز به پیشگیری به‌موقع، هماهنگی دستگاه‌ها و تبدیل هشدارهای کارشناسی به اقدام عملی نیاز دارد؛ چراکه در مدیریت بحران، هزینه پیشگیری به‌مراتب قابل‌دفاع‌تر از خسارت‌هایی است که پس از وقوع سیلاب بر زندگی مردم، زیرساخت‌های شهری و منابع طبیعی تحمیل می‌شود.
انتهای خبر/ر