به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، زنان ایلامی در شرایطی با چالش‌های اقتصادی، محدودیت‌های دسترسی به خدمات سلامت و نگرانی‌های اجتماعی مواجه‌اند که آمارهای بازار کار از فاصله معنادار میان ظرفیت انسانی زنان و میزان حضور آنان در فعالیت‌های اقتصادی حکایت دارد. نرخ بیکاری زنان ۱۵ساله و بیشتر استان حدود ۱۹ درصد اعلام شده؛ رقمی که چهار واحد درصد بالاتر از میانگین کشوری است. هم‌زمان، پایین‌بودن نرخ مشارکت اقتصادی زنان نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از توانمندی‌های این گروه هنوز به اشتغال پایدار و درآمد مستقل تبدیل نشده است.
این وضعیت تنها به بازار کار محدود نمی‌شود؛ چراکه درآمد پایدار، دسترسی به خدمات درمانی و برخورداری از حمایت‌های اجتماعی، ارتباطی مستقیم با یکدیگر دارند. زنی که از استقلال اقتصادی برخوردار نیست، ممکن است در تأمین هزینه‌های درمان و مراقبت از سلامت خود با دشواری بیشتری روبه‌رو شود و خانواده‌ای که پشتوانه مالی و حمایتی کافی ندارد، در برابر آسیب‌های اجتماعی نیز آسیب‌پذیرتر خواهد بود.
از این منظر، سه محور اقتصاد، سلامت و آسیب‌های اجتماعی که به‌عنوان اولویت‌های حوزه زنان در استان ایلام مطرح شده‌اند، پرونده‌هایی جداگانه نیستند؛ بلکه حلقه‌های به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که تعیین تکلیف هر یک می‌تواند بر وضعیت دو حوزه دیگر نیز اثر بگذارد.
اشتغال زنان؛ مسئله‌ای فراتر از پرداخت تسهیلات
صفورا جستجو، مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، پایین‌بودن نرخ مشارکت اقتصادی، بیکاری زنان تحصیل‌کرده و وضعیت معیشتی زنان سرپرست خانوار را از مهم‌ترین مسائل اقتصادی زنان استان عنوان کرد و خواستار حمایت ویژه از زنان کارآفرین، زنان پیشران اقتصادی و زنان سرپرست خانوار شد.
بررسی شاخص‌های بازار کار نشان می‌دهد استفاده از ظرفیت زنان در اقتصاد استان نیازمند برنامه‌ریزی هدفمند، شناسایی فرصت‌های شغلی و اجرای طرح‌های زودبازده است؛ طرح‌هایی که بتوانند زمینه ورود زنان به فعالیت‌های اقتصادی را فراهم کنند و از مهارت و توانمندی آنان برای ایجاد درآمد پایدار بهره بگیرند.
نرخ مشارکت اقتصادی به زبان ساده، سهم جمعیت در سن کار است که یا شاغل هستند یا برای پیداکردن شغل در جست‌وجوی کار قرار دارند. بر اساس اعلام رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، نرخ مشارکت اقتصادی ایلام در بهار امسال حدود ۳۹.۳ درصد بوده است؛ به این معنا که از هر ۱۰۰ نفر در سن کار، حدود ۳۹ نفر در بازار کار حضور داشته‌اند.
در مقابل، نرخ بیکاری عمومی استان ایلام در بهار ۱۴۰۵ به ۸.۲ درصد رسیده که پایین‌تر از میانگین ۹.۱ درصدی کشور اعلام شده است. با این حال، کنار هم قرارگرفتن این دو شاخص نشان می‌دهد کاهش نرخ بیکاری عمومی به‌تنهایی نمی‌تواند بیانگر حل مشکلات اشتغال در همه گروه‌های جمعیتی باشد؛ به‌ویژه آنکه وضعیت زنان، به دلیل نرخ بیکاری بالاتر و مشارکت اقتصادی پایین‌تر، نیازمند بررسی و سیاست‌گذاری اختصاصی است.
اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایلام نیز پیش‌تر بر پایین‌تر بودن نرخ اشتغال بانوان استان نسبت به میانگین کشور تأکید کرده و هدایت منابع به سمت مشاغل خرد و خانگی و ایجاد اشتغال پایدار زنان را از راهکارهای افزایش مشارکت اقتصادی آنان دانسته است.
با این وجود، توسعه اشتغال زنان نباید صرفاً به پرداخت تسهیلات خلاصه شود. تأمین منابع مالی بدون توجه به بازار فروش، آموزش مهارت‌های موردنیاز، دسترسی به مواد اولیه، زیرساخت‌های تولید و امکان عرضه محصولات، ممکن است نتواند به ایجاد کسب‌وکارهای ماندگار منجر شود.
زنان کارآفرین و زنان سرپرست خانوار برای ورود به عرصه اقتصاد، علاوه بر سرمایه اولیه، به فرصت برابر، آموزش‌های کاربردی، مشاوره شغلی، حمایت در بازاریابی و دسترسی به بازار مصرف نیاز دارند. حمایت از مشاغل خانگی نیز زمانی اثربخش خواهد بود که تولیدات از مرحله فعالیت محدود در خانه فراتر بروند و امکان فروش مستمر و درآمد قابل‌اتکا برای صاحبان کسب‌وکار فراهم شود.
ازسوی‌دیگر، بیکاری زنان تحصیل‌کرده ضرورت پیوند میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی بازار کار را برجسته می‌کند. شناسایی مهارت‌های قابل‌استفاده در بخش‌های خدماتی، صنایع کوچک، گردشگری، فناوری و کسب‌وکارهای محلی می‌تواند مسیرهای تازه‌ای برای اشتغال فراهم کند؛ البته تحقق این ظرفیت‌ها به بررسی دقیق بازار و برنامه‌ریزی متناسب با شرایط اقتصادی استان نیاز دارد.
سلامت زنان؛ پیشگیری پیش از افزایش هزینه‌های درمان
در کنار اقتصاد، سلامت زنان از دیگر محورهای موردتأکید مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری ایلام است. صفورا جستجو بر تقویت برنامه‌های پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام بیماری‌های شایع و سرطان‌های زنان، به‌ویژه در مناطق روستایی و کم‌برخوردار، تأکید کرده و خواستار استفاده از ظرفیت خیران سلامت شده است.
اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که فاصله جغرافیایی و تفاوت سطح دسترسی به خدمات درمانی در مرکز استان و مناطق دوردست مورد توجه قرار گیرد. زنان ساکن مناطق روستایی و عشایری ممکن است برای مراجعه به مراکز تخصصی با مشکلاتی مانند هزینه رفت‌وآمد، کمبود امکانات محلی، دشواری هماهنگی برای مراجعه و محدودیت دسترسی به خدمات تشخیصی روبه‌رو باشند.
این موانع می‌توانند روند مراجعه به پزشک و پیگیری درمان را به تأخیر بیندازند؛ درحالی‌که شناسایی زودهنگام بسیاری از بیماری‌ها، از جمله برخی سرطان‌ها، در روند درمان اهمیت دارد.
دانشگاه علوم پزشکی ایلام نیز بر اهمیت غربالگری بیماری‌های شایع زنان، از جمله سرطان پستان، تأکید کرده و ماموگرافی را از ابزارهای مؤثر تشخیص این بیماری دانسته است. بر این اساس، برنامه سلامت زنان باید علاوه بر ارائه خدمات در مراکز درمانی، بر دسترسی آسان‌تر زنان به خدمات پیشگیرانه در محل زندگی آنان نیز تمرکز داشته باشد.
راه‌اندازی برنامه‌های منظم غربالگری سیار در روستاها و مناطق عشایری، ایجاد نظام فراخوان برای زنان در گروه‌های سنی هدف، تقویت ارجاع از خانه‌های بهداشت به مراکز تخصصی و پیگیری وضعیت مراجعه‌کنندگان می‌تواند بخشی از موانع موجود را کاهش دهد.
در این میان، خیران سلامت نیز می‌توانند در تأمین بخشی از هزینه‌های تشخیص و درمان زنان نیازمند نقش‌آفرینی کنند؛ اما کمک‌های موردی به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیازهای این حوزه نیست. شناسایی منظم افراد نیازمند، مشخص‌شدن اولویت‌های درمانی و هماهنگی میان مراکز بهداشتی، دستگاه‌های حمایتی و خیران، امکان استفاده مؤثرتر از منابع موجود را فراهم می‌کند.
تشکیل پرونده سلامت ویژه زنان و ثبت اطلاعات مربوط به غربالگری، ارجاع و پیگیری درمان نیز می‌تواند به شناسایی خلأهای خدماتی کمک کند. هدف از چنین رویکردی، کاهش فاصله دسترسی میان زنان مناطق مختلف استان و جلوگیری از آن است که مشکلات مالی یا جغرافیایی، مراجعه به‌موقع برای تشخیص و درمان را دشوار کند.
آسیب‌های اجتماعی؛ ضرورت شناسایی پیش از بحران
سومین محور مورد توجه در حوزه زنان، آسیب‌های اجتماعی و ضرورت تقویت برنامه‌های پیشگیرانه است؛ موضوعی که ارتباط آن با وضعیت اقتصادی، سلامت روان و شرایط خانوادگی قابل‌چشم‌پوشی نیست.
ابوالحسن مهدوی، مدیرکل دفتر اجتماعی و فرهنگی استانداری ایلام، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: آمارهای تازه نشان می‌دهد در این حوزه هم‌زمان نشانه‌هایی از کاهش برخی آسیب‌ها و استمرار چالش‌ها وجود دارد.
وی با اشاره به روند کاهشی موارد اقدام به خودکشی در پنج‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ اظهار کرد که موارد اقدام به خودکشی دانش‌آموزان نیز در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۰ درصد کاهش داشته است.
مهدوی همچنین از فعالیت ۱۲ مرکز روان‌شناختی «نشاط» و ارائه خدمات مشاوره از طریق خطوط ۱۵۷۰، ۱۴۸۰، ۱۲۳ و ۱۹۰ خبر داده است.
این آمارها از اهمیت مداخلات پیشگیرانه و دسترسی به خدمات مشاوره حکایت دارند؛ با این حال، کاهش یک شاخص به معنای پایان آسیب‌های اجتماعی نیست. استمرار خدمات حمایتی، بررسی عوامل زمینه‌ساز و شناسایی افرادی که در معرض خطر قرار دارند، همچنان ضرورت دارد.
در این مسیر، خانواده، مدرسه، مراکز بهداشتی و نهادهای اجتماعی می‌توانند در شناسایی زودهنگام نشانه‌های بحران نقش داشته باشند. آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت توان گفت‌وگو در خانواده، دسترسی آسان به مشاوره و کاهش موانع مراجعه برای دریافت کمک تخصصی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند امکان مداخله به‌موقع را افزایش دهد.
همچنین لازم است خدمات مشاوره و حمایت روانی به‌گونه‌ای سامان‌دهی شوند که افراد در مناطق کم‌برخوردار نیز امکان استفاده از آنها را داشته باشند. معرفی مسیرهای دریافت خدمات، اطلاع‌رسانی درباره خطوط مشاوره و پیونددادن مراکز محلی با دستگاه‌های تخصصی، می‌تواند فاصله میان نیاز به کمک و دریافت خدمات را کاهش دهد.
در حوزه زنان، توجه به شرایط اقتصادی و خانوادگی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. مشکلات معیشتی، فقدان درآمد پایدار، فشارهای ناشی از مسئولیت‌های خانوادگی و دشواری دسترسی به خدمات حمایتی ممکن است در کنار یکدیگر شرایط را برای برخی خانواده‌ها پیچیده‌تر کنند. ازاین‌رو، مداخلات اجتماعی زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که به‌جای تمرکز صرف بر پیامدهای آسیب، عوامل زمینه‌ساز آن را نیز مورد توجه قرار دهند.
سه اولویت، یک هدف مشترک
مرور مسائل مطرح‌شده در حوزه زنان استان ایلام نشان می‌دهد اقتصاد، سلامت و آسیب‌های اجتماعی به یکدیگر وابسته‌اند و نمی‌توان برای هرکدام نسخه‌ای کاملاً جداگانه در نظر گرفت. اشتغال پایدار می‌تواند توان مالی خانواده را افزایش دهد؛ دسترسی به خدمات سلامت از تشدید مشکلات درمانی و هزینه‌های ناشی از بیماری می‌کاهد و گسترش خدمات مشاوره و حمایت اجتماعی نیز می‌تواند به افزایش تاب‌آوری خانواده‌ها کمک کند.
.jpg)
بر همین اساس، حمایت از زنان کارآفرین و سرپرست خانوار باید با ایجاد فرصت‌های واقعی اشتغال همراه باشد؛ برنامه‌های سلامت نیز باید دسترسی زنان مناطق روستایی و عشایری به خدمات پیشگیرانه را در اولویت قرار دهند و دستگاه‌های اجتماعی، شناسایی زودهنگام آسیب‌ها و تسهیل دسترسی به خدمات تخصصی را دنبال کنند.
هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مراکز بهداشتی، نهادهای حمایتی، دانشگاه‌ها و خیران می‌تواند از پراکندگی اقدامات بکاهد و امکان پیگیری نتایج را فراهم سازد. در کنار این هماهنگی، تعیین شاخص‌های روشن برای ارزیابی برنامه‌ها ضروری است؛ از جمله میزان ایجاد اشتغال پایدار برای زنان، استمرار فعالیت کسب‌وکارهای خرد، پوشش غربالگری در مناطق کم‌برخوردار و دسترسی افراد نیازمند به خدمات مشاوره و حمایت اجتماعی.
توانمندسازی زنان زمانی از سطح برنامه و شعار فراتر می‌رود که فرصت‌های اقتصادی به درآمد پایدار، خدمات سلامت به دسترسی عادلانه و حمایت‌های اجتماعی به مداخله به‌موقع تبدیل شوند. استان ایلام برای بهره‌گیری از ظرفیت زنان، به برنامه‌هایی نیاز دارد که متناسب با واقعیت‌های محلی طراحی شوند، میان دستگاه‌ها پیوند برقرار کنند و نتایج آنها به‌صورت مستمر مورد ارزیابی قرار گیرد؛ مسیری که می‌تواند هم‌زمان به تقویت جایگاه اقتصادی زنان و افزایش تاب‌آوری خانواده‌ها کمک کند.
انتهای خبر/ر