به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، هم‌زمان با فرارسیدن روز پرستار و سالروز ولادت حضرت زینب کبری (س)، بار دیگر نگاه‌ها به یکی از مهم‌ترین گروه‌های نظام سلامت دوخته شده است؛ قشری که شبانه‌روز در خط مقدم مراقبت از بیماران قرار دارد، اما در کنار مسئولیت سنگین حرفه‌ای، همچنان با چالش‌هایی مانند کمبود نیروی انسانی، فشار کاری، تأخیر در پرداخت مطالبات و نگرانی از فرسودگی شغلی دست‌وپنجه نرم می‌کند.
پرستاری از جمله حرفه‌هایی است که بخش مهمی از کیفیت خدمات درمانی به عملکرد و توان جسمی و روانی شاغلان آن وابسته است. حضور مستمر در بیمارستان‌ها، مراقبت از بیماران در شرایط بحرانی، فعالیت در شیفت‌های شبانه و مواجهه با رنج و درد انسان‌ها، تنها بخشی از مسئولیت‌هایی است که پرستاران برعهده دارند؛ مسئولیت‌هایی که گاهی با کمبود امکانات و نیروی انسانی، دشوارتر از گذشته می‌شود.
در استان ایلام نیز جامعه پرستاری با مجموعه‌ای از مشکلات روبه‌روست که ضرورت توجه جدی مسئولان حوزه سلامت را دوچندان می‌کند. محدودیت‌های زیرساختی، فشار ناشی از افزایش مراجعات درمانی، بازنشستگی نیروها و ضرورت جذب نیروی جایگزین، در کنار تأخیر در پرداخت مطالبات، از جمله موضوعاتی است که در گفت‌وگو با پرستاران و مسئولان درمانی استان مطرح می‌شود.
اگرچه مناسبت‌هایی مانند روز پرستار فرصتی برای قدردانی از تلاش‌های این قشر فراهم می‌کند، اما تداوم این قدردانی زمانی معنا پیدا می‌کند که در تصمیم‌های اجرایی، تأمین نیروی انسانی، پرداخت به‌موقع مطالبات و بهبود شرایط کار نیز نمود داشته باشد.
فشار کاری پرستاران؛ مسئولیتی سنگین در شیفت‌های فشرده
پرستاران از نخستین اعضای کادر درمان هستند که با بیماران و همراهان آنان ارتباط مستقیم برقرار می‌کنند. پایش وضعیت بیماران، اجرای دستورات درمانی، ارائه مراقبت‌های تخصصی، ثبت اطلاعات پزشکی و پاسخ‌گویی به نیازهای جسمی و روانی بیماران، بخشی از وظایف روزانه آنان است؛ وظایفی که در بخش‌های اورژانس، مراقبت‌های ویژه و اتاق‌های عمل حساسیت بیشتری پیدا می‌کند.
در چنین شرایطی، کمبود نیروی انسانی می‌تواند فشار مضاعفی بر کارکنان موجود وارد کند. افزایش تعداد بیماران تحت مراقبت هر پرستار، کاهش فرصت استراحت و ضرورت انجام هم‌زمان چند مسئولیت، علاوه بر دشوار کردن شرایط کاری، نگرانی‌هایی درباره حفظ کیفیت مراقبت‌های درمانی ایجاد می‌کند.
امید حیدری، یکی از پرستاران باسابقه ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» با اشاره به شرایط کاری پرستاران گفت: در سال‌های اخیر، با بازنشستگی تعداد زیادی از همکاران، حجم کاری بخش‌های بیمارستانی افزایش یافته است و در برخی بخش‌های شلوغ، یک پرستار باید به‌صورت هم‌زمان به تعداد زیادی بیمار رسیدگی کند؛ شرایطی که با استانداردهای مطلوب مراقبت فاصله دارد و فشار روانی مستمری ایجاد می‌کند.
وی افزود: نوبت‌های کاری فشرده و شیفت‌های ۱۲ ساعته متوالی، فرصت کافی برای استراحت و بازیابی توان جسمی و روانی پرستاران باقی نمی‌گذارد و در نهایت، خستگی ناشی از این شرایط می‌تواند بر کیفیت عملکرد آنان نیز تأثیر بگذارد.
این پرستار باسابقه با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط نیروی انسانی بیان کرد: پرستاری حرفه‌ای حساس است و کارکنان آن باید در تمام ساعات کاری با دقت و تمرکز بالا فعالیت کنند؛ بنابراین، نمی‌توان انتظار داشت که فشار کاری مداوم و فرصت ناکافی برای استراحت، هیچ اثری بر وضعیت شغلی و کیفیت خدمات نداشته باشد.
مطالبات معوق؛ فاصله میان قدردانی و حمایت عملی
یکی از موضوعات مهم در میان مطالبات جامعه پرستاری، پرداخت به‌موقع کارانه‌ها و سایر مطالبات مالی است. از نگاه کارکنان این حوزه، تأخیر در پرداخت‌ها در شرایطی که هزینه‌های زندگی افزایش یافته و مسئولیت‌های شغلی همچنان سنگین است، می‌تواند بر انگیزه و رضایت شغلی آنان تأثیر منفی بگذارد.
حیدری در این‌باره اظهار داشت: کارانه‌ها و برخی مطالبات مالی پرستاران گاهی با تأخیر چندماهه پرداخت می‌شود و این موضوع موجب دلسردی کارکنان شده است. انتظار داریم دولت و مسئولان حوزه سلامت، پرداخت مطالبات کادر درمان را در اولویت جدی قرار دهند.
وی با اشاره به تلاش‌های پرستاران در دوران همه‌گیری کرونا تأکید کرد: در آن دوران، بیماران زیادی تحت مراقبت پرستاران قرار داشتند و بسیاری از کارکنان برای انجام وظایف خود، مدت‌ها از خانواده‌هایشان دور ماندند. امروز انتظار می‌رود جایگاه و فداکاری این قشر، علاوه بر تقدیرهای مناسبتی، در تصمیم‌های عملی و حمایت‌های مالی و شغلی نیز مورد توجه قرار گیرد.
موضوع مطالبات مالی، تنها به زمان پرداخت کارانه محدود نمی‌شود؛ اجرای سازوکارهای حمایتی، بهبود وضعیت استخدامی نیروهای شرکتی و توجه به سختی و حساسیت کار پرستاری نیز از جمله محورهایی است که در بحث بهبود وضعیت این حرفه اهمیت دارد.
از سوی دیگر، تأمین منابع مالی پایدار برای مراکز درمانی و کوتاه کردن فرایندهای اداری پرداخت مطالبات، می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را کاهش دهد. در این میان، ضروری است مسئولان ضمن بررسی دقیق وضعیت پرداخت‌ها، راهکارهایی مشخص برای جلوگیری از تکرار تأخیرهای طولانی‌مدت در نظر بگیرند.
کمبود نیروی انسانی؛ چالشی در مدیریت بیمارستان‌ها
کمبود نیروی پرستاری از موضوعاتی است که آثار آن در روند فعالیت بیمارستان‌ها و نحوه توزیع مسئولیت میان کارکنان قابل مشاهده است. افزایش مراجعات درمانی، بازنشستگی نیروهای باسابقه و ضرورت جایگزینی آنان، در صورتی که با جذب متناسب نیروی جدید همراه نباشد، فشار بیشتری بر کارکنان باقی‌مانده وارد می‌کند.
لیلی عاصم‌آبادی، رئیس بیمارستان رازی ایلام، با اشاره به وضعیت نیروی انسانی گفت: با توجه به افزایش مراجعات، تعداد نیروهای پرستاری متناسب با این روند رشد نکرده است و همین مسئله فشار کاری بر تیم درمان را افزایش داده است. هر سال تعداد قابل‌توجهی از کارکنان بازنشسته می‌شوند، اما جذب نیروی جدید با همان سرعت انجام نمی‌شود.
وی درباره تأخیر در پرداخت مطالبات نیز عنوان کرد: فرایندهای اداری پرداخت و تخصیص اعتبارات، گاهی موجب ایجاد تأخیر می‌شود و تلاش مدیریت بیمارستان بر این است که فاصله زمانی پرداخت‌ها به حداقل برسد.
رئیس بیمارستان رازی ایلام در ادامه افزود: در برخی بخش‌ها، پرستاران علاوه بر انجام وظایف تخصصی خود، ناچار به انجام مسئولیت‌های جانبی نیز هستند که این مسئله می‌تواند ساعات کاری و میزان خستگی آنان را افزایش دهد.
این اظهارات نشان می‌دهد که بهبود وضعیت پرستاران، نیازمند نگاهی فراتر از مدیریت روزمره بیمارستان‌هاست. مدیران مراکز درمانی در چارچوب امکانات و اعتبارات موجود برای کاهش مشکلات تلاش می‌کنند، اما رفع پایدار کمبود نیرو، مستلزم برنامه‌ریزی در سطح دانشگاه علوم پزشکی، وزارت بهداشت و نهادهای تأمین‌کننده منابع مالی است.
جذب نیرو بر اساس نیاز واقعی بخش‌ها، جایگزینی به‌موقع کارکنان بازنشسته و توجه به میزان مراجعات و حساسیت خدمات هر بخش، می‌تواند از تمرکز بیش از اندازه مسئولیت‌ها بر دوش تعداد محدودی از پرستاران جلوگیری کند.
ایلام و ضرورت توجه ویژه به زیرساخت‌های درمانی
استان ایلام به دلیل شرایط جغرافیایی و محدودیت‌های زیرساختی، در حوزه ارائه خدمات درمانی با ضرورت برنامه‌ریزی متناسب با نیازهای مناطق مختلف روبه‌روست. کمبود برخی امکانات تخصصی، تفاوت ظرفیت مراکز درمانی شهرستان‌ها و توزیع نامتوازن نیروی انسانی، از جمله مسائلی است که می‌تواند بر حجم کار کارکنان و دسترسی بیماران به خدمات اثر بگذارد.
در چنین شرایطی، پرستاران شاغل در مراکز درمانی باید علاوه بر مسئولیت‌های معمول، با محدودیت‌های محیط کاری نیز کنار بیایند. چنانچه تعداد نیروهای موجود با حجم مراجعات و ظرفیت تخت‌های فعال تناسب نداشته باشد، فشار کاری در برخی بخش‌ها افزایش پیدا می‌کند و ضرورت تقویت نیروی انسانی بیش از پیش احساس می‌شود.
از سوی دیگر، ماندگاری نیروهای متخصص در استان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. دشواری شرایط کاری، محدودیت فرصت‌های شغلی مطلوب و تأخیر در پرداخت مطالبات، از جمله عواملی هستند که باید در بررسی دلایل نارضایتی شغلی و احتمال خروج نیروها از استان مورد توجه قرار گیرند.
برای ترسیم دقیق ابعاد این مسئله، انتشار آمار به‌روز درباره نسبت پرستار به تخت فعال، تعداد نیروهای موردنیاز بیمارستان‌ها، میزان جذب سالانه و وضعیت جابه‌جایی یا مهاجرت نیروها ضروری است. چنین اطلاعاتی می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای توزیع عادلانه نیروی انسانی در مرکز استان و شهرستان‌ها قرار گیرد.
تقویت زیرساخت‌های درمانی ایلام، بدون تأمین نیروی انسانی موردنیاز، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. توسعه فیزیکی بیمارستان‌ها باید هم‌زمان با برنامه‌ریزی برای تأمین نیروی پرستاری، تجهیزات موردنیاز و منابع مالی پایدار دنبال شود تا ظرفیت‌های ایجادشده به خدمات مؤثر و باکیفیت برای مردم تبدیل شوند.
حضرت زینب (س)؛ الگویی برای خدمت و مسئولیت‌پذیری
روز پرستار در تقویم کشور با سالروز ولادت حضرت زینب کبری (س) پیوند خورده است؛ شخصیتی که در فرهنگ دینی، نماد صبر، ایستادگی، مسئولیت‌پذیری و همراهی با انسان‌ها در دشوارترین شرایط شناخته می‌شود. این مناسبت فرصتی برای یادآوری ارزش انسانی و اجتماعی حرفه پرستاری و نقش آن در حفظ سلامت جامعه است.
حجت‌الاسلام اله‌نور کریمی‌تبار، نماینده ولی‌فقیه در استان و امام‌جمعه ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» با تبریک روز پرستار و سالروز ولادت حضرت زینب (س) گفت: حضرت زینب (س) نماد صبر، خدمت، مراقبت و همراهی با انسان‌ها در شرایط دشوار است و پرستاران امروز نیز با الهام از این آموزه‌ها، در موقعیت‌های سخت به خدمت‌رسانی ادامه می‌دهند.
وی افزود: در دوران همه‌گیری کرونا شاهد بودیم که بسیاری از پرستاران با روحیه‌ای جهادی و فداکارانه وارد میدان شدند و در شرایط دشوار، مراقبت از بیماران را بر عهده گرفتند. این تلاش‌ها نشان‌دهنده ظرفیت معنوی و انسانی حرفه پرستاری است.
امام‌جمعه ایلام تأکید کرد: دولت‌ها باید قدردان تلاش‌های پرستاران باشند و از نظر مالی و روحی از این قشر حمایت کنند؛ چراکه سلامت جامعه به عملکرد درست و توانمندی مجموعه‌ای وابسته است که مراقبت از بیماران را برعهده دارد.
توجه به ارزش‌های معنوی پرستاری، بی‌تردید می‌تواند در تقویت انگیزه و احساس مسئولیت اجتماعی مؤثر باشد، اما پاسداشت این جایگاه زمانی کامل می‌شود که با بهبود شرایط واقعی کار همراه باشد. تکریم پرستاران نباید تنها در سخنرانی‌ها و مراسم رسمی خلاصه شود؛ بلکه باید در نحوه پرداخت مطالبات، تأمین نیروی انسانی، حفظ امنیت شغلی و فراهم کردن امکانات لازم نیز خود را نشان دهد.
از تجربه کرونا تا ضرورت پیشگیری از فرسودگی شغلی
دوران همه‌گیری کرونا، اهمیت نقش پرستاران را بیش از هر زمان دیگری در برابر افکار عمومی قرار داد. کارکنان پرستاری در آن دوره با خطر ابتلا، شیفت‌های دشوار، فشار روانی ناشی از وضعیت بیماران و نگرانی درباره سلامت خانواده‌های خود مواجه بودند. بسیاری از آنان در شرایطی به فعالیت ادامه دادند که نیاز به مراقبت‌های درمانی افزایش یافته و مدیریت بحران، دشواری‌های تازه‌ای ایجاد کرده بود.
با وجود گذشت آن دوران، تجربه کرونا یادآور این واقعیت است که تداوم خدمات درمانی به توان و سلامت نیروی انسانی وابسته است. فرسودگی شغلی، در صورت بی‌توجهی، می‌تواند بر رضایت شغلی، کیفیت زندگی کارکنان و توانایی آنان برای ادامه فعالیت حرفه‌ای تأثیر بگذارد.
شیفت‌های نامنظم، کار شبانه، کاهش فرصت حضور در کنار خانواده و مواجهه مداوم با شرایط بحرانی، از جمله عواملی هستند که فشار روانی این حرفه را افزایش می‌دهند. به همین دلیل، حمایت روان‌شناختی از پرستاران و فراهم کردن فرصت کافی برای استراحت باید در کنار اقدامات مالی و استخدامی مورد توجه قرار گیرد.
ایجاد سازوکارهای مشاوره و حمایت روانی در مراکز درمانی، تنظیم عادلانه برنامه شیفت‌ها، رعایت ضوابط ساعات کار و کاهش مسئولیت‌های غیرتخصصی پرستاران، می‌تواند به کاهش فشارهای شغلی کمک کند. البته اجرای این اقدامات بدون تأمین نیروی انسانی کافی دشوار خواهد بود و به همین دلیل، راهکارهای حمایتی باید هم‌زمان و در قالب برنامه‌ای منسجم دنبال شوند.
مطالبات صنفی؛ از وعده تا اقدام اجرایی
بررسی وضعیت پرستاران نشان می‌دهد که مطالبات این قشر، ابعاد مختلفی دارد و نمی‌توان آن را تنها به افزایش دریافتی‌ها محدود کرد. اجرای قوانین و حمایت‌های پیش‌بینی‌شده، پرداخت منظم کارانه‌ها و معوقات، بهبود وضعیت استخدامی نیروهای شرکتی، تأمین تجهیزات موردنیاز بخش‌ها و استانداردسازی ساعات کار، از جمله محورهای مهم در بهبود شرایط حرفه‌ای پرستاران است.
در این میان، اجرای فوق‌العاده خاص و تعیین تکلیف حمایت‌های مرتبط با سختی و حساسیت کار پرستاری نیز از مطالباتی است که باید با توجه به قوانین، منابع مالی و تصمیم‌های اجرایی مربوط بررسی شود. شفافیت درباره مراحل اجرا، منابع تأمین اعتبار و زمان‌بندی اقدامات می‌تواند به کاهش ابهام و افزایش اعتماد کارکنان کمک کند.
همچنین، توزیع عادلانه نیرو میان مراکز درمانی و شهرستان‌ها باید بر اساس نیاز واقعی بیماران و ظرفیت مراکز انجام شود. اختصاص نیروی کافی به بخش‌های پرتردد و حساس، جایگزینی نیروهای بازنشسته و پرهیز از تحمیل وظایف غیرمرتبط، می‌تواند بخشی از فشار موجود را کاهش دهد.
از سوی دیگر، مسئولان دانشگاه علوم پزشکی ایلام و مدیران بیمارستان‌ها می‌توانند با گفت‌وگوی مستمر با نمایندگان جامعه پرستاری، مسائل اولویت‌دار را شناسایی و برای حل آن‌ها برنامه‌ریزی کنند. اعلام عمومی اقدامات انجام‌شده و ارائه گزارش شفاف از میزان پیشرفت برنامه‌ها نیز امکان ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول را فراهم می‌کند.
آینده پرستاری در ایلام؛ حمایت از نیروی انسانی، سرمایه‌گذاری برای سلامت
بهبود وضعیت پرستاران ایلامی به مجموعه‌ای از تصمیم‌های هماهنگ در سطوح مختلف نیاز دارد. افزایش جذب نیرو متناسب با نیاز بیمارستان‌ها، تأمین اعتبار پایدار برای پرداخت مطالبات، ارتقای تجهیزات، توزیع متوازن نیروی انسانی و توجه به سلامت روان کارکنان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در دستور کار مسئولان قرار گیرد.
در کنار این اقدامات، تهیه تصویری دقیق از وضعیت نیروی انسانی استان اهمیت دارد. بررسی نسبت پرستار به تخت فعال، میزان کمبود نیرو در هر بیمارستان، تعداد بازنشستگان و نیازهای استخدامی شهرستان‌ها، به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا منابع موجود را بر اساس اولویت‌های واقعی تخصیص دهند.
تأخیر در رسیدگی به این مسائل، نه‌تنها می‌تواند نارضایتی کارکنان را افزایش دهد، بلکه خطر تداوم فشار کاری و دشوارتر شدن حفظ نیروهای باتجربه را نیز به همراه دارد. در مقابل، حمایت عملی از پرستاران می‌تواند به افزایش انگیزه، تقویت ثبات نیروی انسانی و بهبود شرایط ارائه خدمات درمانی کمک کند.
روز پرستار، فرصتی برای قدردانی از کسانی است که در لحظات دشوار بیماری، مراقبت از انسان‌ها را برعهده دارند؛ اما ارزش این مناسبت زمانی روشن‌تر می‌شود که پس از پایان مراسم، مسیر حل مشکلات نیز ادامه پیدا کند.
پرستاران ایلامی در کنار تعهد حرفه‌ای و مسئولیت انسانی خود، به شرایط کاری مناسب، پرداخت منظم مطالبات، نیروی انسانی کافی و حمایت پایدار نیاز دارند. این خواسته‌ها امتیازهای خارج از چارچوب حرفه‌ای نیستند، بلکه بخشی از الزامات حفظ یک نظام درمانی کارآمد به شمار می‌روند.
اکنون انتظار می‌رود مسئولان حوزه سلامت، مطالبات جامعه پرستاری را از سطح وعده‌های کلی فراتر ببرند و برای هر یک از مسائل موجود، برنامه‌ای روشن و قابل ارزیابی ارائه کنند. تکریم واقعی پرستاران زمانی محقق می‌شود که قدردانی از تلاش آنان در مناسبت‌ها، به تصمیم‌های اجرایی و تغییرات ملموس در محیط کار تبدیل شود؛ چراکه حمایت از پرستار، در نهایت حمایت از سلامت مردم است.
انتهای خبر/ر