به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، عشایر یکی از مهمترین گروههای مولد در اقتصاد روستایی و محلی کشور به شمار میروند که بخش قابل توجهی از نیاز جامعه به محصولات دامی و کشاورزی را تأمین میکنند. در استان ایلام نیز زندگی عشایری علاوه بر اینکه بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی منطقه را شکل داده، ظرفیت قابل توجهی برای تولید، اشتغال و ایجاد ارزش افزوده دارد.
با وجود این ظرفیت، بسیاری از تولیدکنندگان عشایری همچنان با مشکلاتی مانند دسترسی محدود به بازار، ضعف زیرساختهای حملونقل، کمبود امکانات فروش مستقیم، دشواری دریافت تسهیلات، نبود پوششهای مناسب بیمهای و آسیبپذیری در برابر حوادث طبیعی مواجه هستند؛ مشکلاتی که در صورت تداوم میتواند انگیزه تولید را کاهش داده و فاصله میان تولیدکننده و بازار مصرف را افزایش دهد.
تولیدات عشایر تنها محدود به محصولات دامی نیست و طیف گستردهای از فرآوردههای لبنی، گوشت، عسل، گیاهان دارویی، صنایعدستی و دیگر محصولات بومی را در بر میگیرد. بسیاری از این تولیدات به دلیل طبیعی و بومی بودن، از ظرفیت مناسبی برای حضور در بازارهای محلی و حتی خارج از استان برخوردارند، اما نبود زنجیره منسجم تولید تا عرضه باعث شده بخش مهمی از ارزش واقعی این محصولات نصیب تولیدکننده نشود.
از سوی دیگر، تقویت اقتصاد عشایری میتواند به ایجاد اشتغال، افزایش درآمد خانوارها، جلوگیری از مهاجرت و حفظ سبک زندگی و فرهنگ بومی کمک کند. از همین رو، حمایت از عشایر نباید صرفاً در قالب کمکهای مقطعی دیده شود، بلکه لازم است مجموعهای از سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی برای توانمندسازی این جامعه به اجرا درآید.
حمایت از عشایر باید از تولید تا بازار ادامه داشته باشد
همتی، نماینده مردم ایلام، ایوان، سیروان، چرداول و مهران در مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به ظرفیتهای اقتصادی عشایر اظهار کرد: دولت باید با ایجاد زیرساختهای مناسب، فراهم کردن تسهیلات مالی و ارائه مشاورههای تخصصی، زمینه بهبود شرایط بازار محصولات تولیدی عشایر را فراهم کند.
.jpg)
وی افزود: یکی از مشکلات اساسی تولیدکنندگان عشایری، دشواری دسترسی به بازارهای مناسب برای عرضه محصولات است. بسیاری از محصولات با کیفیتی که توسط عشایر تولید میشود، به دلیل نبود بازار فروش منسجم و دسترسی مستقیم به مصرفکننده، با قیمت واقعی خود به فروش نمیرسد.
همتی ادامه داد: ایجاد نمایشگاههای محلی، بازارهای فروش مستقیم و مراکز عرضه محصولات عشایری میتواند یکی از راهکارهای مؤثر برای حل این مشکل باشد. چنین فضاهایی علاوه بر اینکه امکان فروش مستقیم محصول را برای تولیدکننده فراهم میکند، موجب میشود مردم نیز شناخت بیشتری نسبت به محصولات عشایری پیدا کنند.
نماینده مردم ایلام در مجلس شورای اسلامی بیان کرد: وقتی مصرفکننده بتواند محصول را بدون واسطه از تولیدکننده خریداری کند، بخش بیشتری از سود حاصل از فروش به خانوار عشایری بازمیگردد و همین مسئله میتواند انگیزه تولید را افزایش دهد.
وی همچنین بر اهمیت توسعه زیرساختهای ارتباطی و حملونقل تأکید کرد و گفت: برای رونق تولید عشایری، تنها افزایش میزان تولید کافی نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود که محصول تولیدشده بتواند در کوتاهترین زمان و با کمترین هزینه به بازار برسد.
همتی خاطرنشان کرد: دسترسی مناسب به راههای ارتباطی، امکانات حملونقل و خدمات مورد نیاز میتواند نقش مهمی در کاهش هزینههای تولید و عرضه داشته باشد و به همین دلیل توسعه زیرساختها در مناطق عشایری باید یکی از اولویتهای برنامههای حمایتی باشد.
بیمه؛ سپر حمایتی عشایر در برابر بحرانها
یکی دیگر از موضوعات مهم در زمینه حمایت از جامعه عشایری، ایجاد پوششهای بیمهای و حمایتهای اجتماعی است؛ موضوعی که به گفته کارشناسان، میتواند میزان آسیبپذیری خانوارهای عشایری را در برابر حوادث مختلف کاهش دهد.
.jpg)
همتی در این زمینه گفت: دولت باید توجه جدیتری به بیمه محصولات کشاورزی و همچنین تأمین اجتماعی عشایر داشته باشد، چرا که بخش قابل توجهی از درآمد این خانوارها وابسته به تولیدات کشاورزی و دامداری است و وقوع حوادث طبیعی میتواند خسارت سنگینی به زندگی اقتصادی آنان وارد کند.
وی افزود: خشکسالی، سیلاب، بیماریهای دامی و سایر حوادث طبیعی میتواند در مدت کوتاهی حاصل ماهها تلاش یک خانوار عشایری را از بین ببرد. در چنین شرایطی اگر سازوکار بیمهای و حمایتی مناسبی وجود نداشته باشد، جبران خسارت برای تولیدکننده بسیار دشوار خواهد بود.
نماینده مردم ایلام در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: ایجاد نظامهای حمایتی و بیمهای مناسب میتواند بخشی از ریسکهای اقتصادی و اجتماعی پیش روی عشایر را کاهش دهد و به آنان اطمینان بیشتری برای ادامه فعالیت تولیدی بدهد.
همتی تصریح کرد: حمایت اجتماعی از عشایر باید در کنار سیاستهای اقتصادی مورد توجه قرار گیرد، زیرا افزایش تولید بدون ایجاد امنیت اقتصادی برای تولیدکننده نمیتواند به توسعه پایدار این بخش منجر شود.
آموزش و مشاوره؛ ضرورت عبور از تولید سنتی
در کنار تسهیلات مالی و ایجاد بازار، یکی دیگر از نیازهای مهم جامعه عشایری، دسترسی به آموزش و مشاورههای تخصصی است. افزایش کیفیت محصولات، کاهش هزینههای تولید، استفاده بهتر از منابع و آشنایی با شیوههای نوین بازاریابی میتواند درآمد خانوارهای عشایری را افزایش دهد.
بسیاری از تولیدات عشایری از ویژگیهای منحصربهفردی برخوردارند، اما گاهی نبود دانش کافی درباره بستهبندی، برندسازی، قیمتگذاری و بازاریابی باعث میشود این محصولات نتوانند جایگاه واقعی خود را در بازار به دست آورند.
بر همین اساس، حمایت از عشایر باید از مرحله تولید فراتر رفته و حلقههای پس از تولید را نیز در بر بگیرد. آموزش بستهبندی استاندارد، نگهداری محصولات، ایجاد برندهای محلی، استفاده از ظرفیت فروش اینترنتی و آشنایی با بازارهای جدید میتواند به افزایش ارزش اقتصادی محصولات منجر شود.
از سوی دیگر، ارائه مشاورههای تخصصی در حوزه دامداری و کشاورزی میتواند به افزایش بهرهوری کمک کند. استفاده صحیح از نهادهها، مدیریت منابع آب، پیشگیری از بیماریهای دامی و بهرهگیری از روشهای نوین تولید از جمله موضوعاتی است که میتواند با آموزش مناسب در مناطق عشایری دنبال شود.
ظرفیت مغفول بازار محصولات عشایری در ایلام
ایلام از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه بازار محصولات عشایری برخوردار است. تنوع محصولات، ویژگیهای طبیعی منطقه و سابقه تولید محصولات بومی، زمینه مناسبی برای ایجاد بازارهای تخصصی فراهم کرده است.
برگزاری نمایشگاههای دائمی و فصلی میتواند یکی از راهکارهای معرفی این محصولات باشد. در چنین نمایشگاههایی، تولیدکننده میتواند محصولات خود را مستقیماً در معرض دید مردم قرار دهد و مصرفکننده نیز با کیفیت و نحوه تولید آنها آشنا شود.
همچنین ایجاد بازارچههای تخصصی محصولات عشایری در شهرهای استان میتواند ارتباط میان تولیدکننده و مصرفکننده را تقویت کند. این بازارچهها در صورت برنامهریزی صحیح میتوانند علاوه بر ایجاد فرصت فروش، به محلی برای معرفی فرهنگ و سبک زندگی عشایری نیز تبدیل شوند.
در کنار بازارهای فیزیکی، توسعه فروش اینترنتی نیز اهمیت ویژهای دارد. بسیاری از محصولات عشایری قابلیت عرضه در خارج از محدوده جغرافیایی استان را دارند و استفاده از ظرفیت فضای مجازی میتواند بازار مصرف آنها را گسترش دهد.
البته برای تحقق این هدف، لازم است موضوعاتی مانند بستهبندی مناسب، ارسال مطمئن، حفظ کیفیت محصول و ایجاد سازوکارهای اعتماد میان خریدار و تولیدکننده مورد توجه قرار گیرد.
زیرساخت، حلقه اتصال تولیدکننده به مصرفکننده
یکی از چالشهای جدی مناطق عشایری، فاصله میان محل تولید و مراکز مصرف است. زمانی که مسیر دسترسی دشوار باشد، هزینه انتقال محصول افزایش پیدا میکند و در نهایت این هزینه از درآمد تولیدکننده یا قدرت خرید مصرفکننده کاسته میشود.
توسعه راههای ارتباطی، بهبود دسترسی به وسایل حملونقل و ایجاد مراکز جمعآوری محصولات میتواند این فاصله را کاهش دهد. وجود چنین زیرساختهایی بهویژه برای محصولاتی که قابلیت فسادپذیری بالایی دارند، اهمیت بیشتری دارد.
در واقع حمایت از تولید زمانی اثرگذار خواهد بود که محصول بتواند با هزینه منطقی از محل تولید به بازار منتقل شود. اگر تولیدکننده نتواند محصول خود را بهموقع عرضه کند، افزایش تولید نیز الزاماً به افزایش درآمد منجر نخواهد شد.
از این منظر، سیاستگذاری برای عشایر باید نگاهی زنجیرهای داشته باشد؛ یعنی تولید، فرآوری، بستهبندی، حملونقل، بازاریابی و فروش همگی در کنار یکدیگر دیده شوند.
ضرورت همکاری همه دستگاهها برای توانمندسازی عشایر
حمایت از جامعه عشایری موضوعی نیست که بتوان آن را صرفاً بر عهده یک دستگاه گذاشت. بخشهای مختلف دولت، دستگاههای اجرایی، نهادهای حمایتی، تشکلهای تولیدی و حتی بخش خصوصی میتوانند در این زمینه نقشآفرینی کنند.
ارائه تسهیلات مالی باید در کنار آموزش و مشاوره انجام شود تا منابع اختصاصیافته به تولیدکننده بتواند بیشترین بازدهی را داشته باشد. همچنین ایجاد تعاونیهای قدرتمند عشایری میتواند قدرت چانهزنی تولیدکنندگان را در زمان خرید نهادهها و فروش محصولات افزایش دهد.
تعاونیها میتوانند در جمعآوری محصولات، بستهبندی، بازاریابی و عرضه مستقیم نیز نقش داشته باشند و از پراکندگی فعالیتهای تولیدکنندگان جلوگیری کنند.
از سوی دیگر، بخش خصوصی نیز میتواند با سرمایهگذاری در حوزه فرآوری و بستهبندی محصولات عشایری، زمینه ایجاد ارزش افزوده بیشتر را فراهم کند. تبدیل مواد اولیه به محصولات فرآوریشده، علاوه بر افزایش ماندگاری، ارزش اقتصادی محصول را نیز افزایش خواهد داد.
حفظ فرهنگ عشایری در کنار توسعه اقتصادی
توجه به عشایر تنها یک موضوع اقتصادی نیست؛ این جامعه بخشی از میراث فرهنگی و اجتماعی استان ایلام را نیز تشکیل میدهد. بسیاری از آداب، هنرها، شیوههای تولید و سنتهای محلی در زندگی عشایری حفظ شده است.
تقویت اقتصاد عشایری میتواند به حفظ این میراث کمک کند، زیرا زمانی که خانوادههای عشایری از درآمد پایدار برخوردار باشند، امکان ادامه این سبک زندگی و انتقال فرهنگ و مهارتهای بومی به نسلهای آینده نیز بیشتر خواهد شد.
از سوی دیگر، معرفی محصولات عشایری در قالب نمایشگاهها و بازارهای محلی میتواند فرصتی برای معرفی فرهنگ، هنر و ظرفیتهای گردشگری استان نیز ایجاد کند. به این ترتیب، تولیدات عشایری میتواند به عنوان بخشی از زنجیره اقتصاد فرهنگی و گردشگری استان نیز مورد توجه قرار گیرد.
تولیدات عشایری در ایلام ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد اشتغال، افزایش درآمد خانوارها، توسعه اقتصاد محلی و حفظ فرهنگ بومی دارد؛ اما بهرهگیری از این ظرفیت نیازمند عبور از حمایتهای مقطعی و حرکت به سمت برنامهریزی جامع و بلندمدت است.
اظهارات همتی نشان میدهد که ایجاد زیرساختهای مناسب، توسعه بازارهای فروش مستقیم، ارائه تسهیلات مالی، تقویت بیمه و تأمین اجتماعی، توسعه راههای ارتباطی و ارائه آموزشهای تخصصی از مهمترین نیازهای جامعه عشایری به شمار میرود.
در این میان، ایجاد زنجیرهای منسجم از تولید تا مصرف میتواند مهمترین گام برای افزایش درآمد عشایر باشد. تولیدکننده باید بتواند محصول خود را با کیفیت مناسب تولید کند، آن را با هزینه منطقی به بازار برساند و در نهایت بدون وابستگی شدید به واسطهها به مصرفکننده عرضه کند.
اگر چنین زنجیرهای در استان ایلام شکل بگیرد، حمایت از عشایر تنها به معنای کمک به یک گروه اجتماعی نخواهد بود، بلکه اقدامی برای تقویت تولید، اشتغال و اقتصاد محلی محسوب میشود.
همچنین گسترش پوششهای بیمهای میتواند امنیت اقتصادی بیشتری برای خانوارهای عشایری ایجاد کند و آنان را در برابر حوادث طبیعی و خسارتهای پیشبینینشده توانمندتر سازد.
در نهایت، توجه جدی به جامعه عشایری باید به عنوان بخشی از سیاست توسعه پایدار استان ایلام دنبال شود. همافزایی میان دستگاههای اجرایی، نهادهای حمایتی، بخش خصوصی و تشکلهای عشایری میتواند مسیر تازهای برای شکوفایی این ظرفیت ایجاد کند؛ مسیری که نتیجه آن نهتنها بهبود معیشت عشایر، بلکه تقویت اقتصاد ایلام و صیانت از بخشی از فرهنگ و هویت اصیل منطقه خواهد بود.
انتهای خبر/ر