به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، ۲۶ مرداد در تقویم جمهوری اسلامی ایران، روزی متفاوت از بسیاری از مناسبتهاست؛ روزی که اشک و لبخند در کنار هم قرار گرفت و سالها انتظار خانوادههای ایرانی برای بازگشت عزیزانشان به پایان رسید.
آزادگان سالها دور از وطن، در شرایطی سخت و در اردوگاههای رژیم بعث عراق زندگی کردند؛ اما اسارت نتوانست اراده آنان را درهم بشکند. آنان در محیطی که با فشار جسمی و روانی همراه بود، تلاش کردند هویت، ایمان و امید خود را حفظ کنند و اجازه ندهند دشمن از اسارت جسم، به اسارت روح برسد.
روایت آزادگان، روایت تحمل منفعلانه نیست؛ بلکه روایت انسانهایی است که حتی در محدودترین شرایط، برای حفظ روحیه جمعی، آموزش، عبادت و زنده نگه داشتن امید تلاش کردند.
همین ویژگی است که سالروز بازگشت آنان را از یک مناسبت تقویمی فراتر میبرد؛ چراکه تجربه آزادگان میتواند برای جامعه امروز نیز حامل پیامهایی درباره صبر، مسئولیتپذیری، امید و حفظ کرامت انسانی باشد.
اسارت؛ مدرسهای برای حفظ ایمان و امید
حجتالاسلام عمران احمدی، از آزادگان استان ایلام، در گفتوگو با خبرنگار «ایلام بیدار» اسارت را فرصتی برای شناخت عمیقتر مفهوم آزادی دانست و گفت نخستین درس اسارت برای او، کشف معنای تازهای از آزادی بود.
وی با اشاره به شرایط سخت اردوگاهها اظهار کرد که اسیران با وجود فشارهای مختلف، با زیارت عاشورا، دعای کمیل، نماز جماعت و فعالیتهای جمعی تلاش میکردند روحیه خود را حفظ کنند.
احمدی از تقسیم لقمههای اندک، نوبتبندی مطالعه قرآن، کلاسهای خودجوش نهجالبلاغه و حتی تمرین زبان یاد کرد و افزود که این فعالیتها برای آن بود که ذهن اسیران در شرایط سخت اسارت از حرکت بازنماند.
به گفته وی، آنچه در سالهای اسارت شکل گرفت، تنها مقاومت در برابر شکنجه و فشار نبود؛ بلکه نوعی همبستگی و امید جمعی بود که به اسیران کمک میکرد هویت و شخصیت خود را حفظ کنند.
وی تأکید کرد که بازگشت به میهن پایان مسئولیت آزادگان نبود، بلکه آغاز وظیفهای تازه برای روایت کردن تجربههای اسارت و جلوگیری از فراموش شدن آن دوران بود.
آزادگی؛ فراتر از زنجیر و دیوارهای اردوگاه
یکی از مهمترین مفاهیمی که از روایت آزادگان میتوان دریافت، تفاوت میان «اسارت» و «آزادگی» است.
ممکن است جسم انسان در محاصره دیوار و سیم خاردار قرار گیرد، اما اگر اراده، ایمان و کرامت او حفظ شود، دشمن نمیتواند تمام وجود او را به اسارت بگیرد.
این نگاه در روایتهای آزادگان استان ایلام نیز بهروشنی دیده میشود. تجربه آنان نشان میدهد که مقاومت فقط در میدان نبرد اتفاق نمیافتد؛ گاهی مقاومت در یک اردوگاه، در یک نماز جماعت، در تقسیم یک لقمه غذا، در آموزش یکدیگر و در زنده نگه داشتن امید معنا پیدا میکند.
از این منظر، آزادگی میتواند یک سبک زندگی باشد؛ شیوهای برای ایستادن در برابر فشار، حفظ مسئولیت و نپذیرفتن تحقیر.
سرمایه اجتماعی که در دل اسارت شکل گرفت
حجتالاسلام جواد فرحافزا، از آزادگان استان ایلام، اسارت را نوعی دانشگاه توصیف میکند؛ دانشگاهی که در آن انسانها در سختترین شرایط، درس همدلی، اعتماد و خودیاری را آموختند.
وی در گفتوگو با «ایلام بیدار» از شکلگیری حلقههای آموزشی و فرهنگی میان اسیران سخن گفت؛ یکی قرآن میآموخت، دیگری ریاضی و دیگری ادبیات و خاطرهگویی میکرد تا حافظه جمعی از بین نرود.
فرحافزا این تجربه را «سرمایه اجتماعی اسارت» مینامد؛ سرمایهای که بر پایه اعتماد، همدلی و کمک متقابل شکل گرفت.
این تجربه برای جامعه امروز نیز قابل توجه است. در شرایطی که جامعه با مشکلات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی مختلف روبهرو است، تقویت اعتماد عمومی و همبستگی اجتماعی میتواند یکی از عوامل مهم عبور از بحرانها باشد.
وی همچنین بر ضرورت انتقال روایت آزادگان به نسل جدید تأکید کرده و معتقد است خاطرات آنان نباید صرفاً در کتابها باقی بماند، بلکه میتوان از ظرفیت پادکست، مستند، موشنگرافیک و برنامههای روایتمحور مدارس برای انتقال این تجربه استفاده کرد.
وقتی یک خاطره به میراث ملی تبدیل میشود
بازگشت آزادگان، تنها پایان سالهای اسارت نبود؛ آغاز مرحلهای تازه برای حفظ و انتقال تجربهای بود که بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران را تشکیل میدهد.
نسل امروز بسیاری از وقایع دوران دفاع مقدس و اسارت را به صورت مستقیم تجربه نکرده است. همین فاصله نسلی، ضرورت روایت درست و قابل فهم از آن دوران را بیشتر میکند.
علی حیدری، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد ایلام، در گفتوگو با «ایلام بیدار» معتقد است بازگشت آزادگان را باید از منظر جامعهشناسی خاطره و سرمایه نمادین بررسی کرد.
به گفته وی، این واقعه معناهایی مانند صبر، وفاداری و تحمل رنج را وارد حافظه جمعی جامعه کرد؛ اما چالش امروز، انتقال این تجربه به نسلی است که تجربه زیستهای از جنگ و اسارت ندارد.
.jpg)
حیدری بر نقش معلمان، دانشگاهیان، هنرمندان و روزنامهنگاران بهعنوان «میانجیهای فرهنگی» تأکید دارد؛ افرادی که میتوانند تجربه آزادگان را از زبان خاطره به زبان زندگی امروز ترجمه کنند.
روایت آزادگان؛ از خاطره تا مهارت زندگی
اگر قرار باشد یاد آزادگان تنها به برگزاری مراسم سالانه محدود شود، بخش مهمی از ظرفیت این میراث تاریخی از دست خواهد رفت.
تجربه آزادگان میتواند به مفاهیمی مانند تابآوری، کار گروهی، مدیریت امید، مسئولیتپذیری و حفظ کرامت انسانی تبدیل شود؛ مفاهیمی که برای زندگی امروز نیز کاربرد دارند.
مدرسه، دانشگاه، رسانه و خانواده میتوانند هرکدام بخشی از این مسئولیت را بر عهده بگیرند.
دانشآموزی که روایت یک آزاده را میشنود، میتواند با مفاهیم مقاومت و مسئولیت از زاویهای انسانیتر آشنا شود. دانشجو میتواند خاطرات آزادگان را به موضوع پژوهش تبدیل کند و رسانه میتواند روایتهای پراکنده را به مستندات قابل دسترس برای نسلهای آینده تبدیل کند.
این همان نقطهای است که خاطره تاریخی میتواند به مهارت اجتماعی تبدیل شود.
آزادگان؛ پرچمداران کرامت انسانی
حجتالاسلام الهنور کریمیتبار، امام جمعه ایلام، نیز آزادگان را پرچمداران کرامت انسانی دانست و در گفتوگو با «ایلام بیدار» اظهار کرد که آزادگان نشان دادند میتوان در بند بود اما آزاد ماند و زیر فشار قرار گرفت اما سربلند ایستاد.
وی با اشاره به ضرورت تداوم فرهنگ ایثار در جامعه امروز، مسئولیتپذیری را یکی از جلوههای آزادگی دانست و تأکید کرد که آزادگی نباید در سطح شعار باقی بماند.
به گفته کریمیتبار، کارمند با وجدان کاری، دانشجو با انگیزه یادگیری و مدیر با شفافیت و پاسخگویی میتواند بخشی از فرهنگ آزادگی را در زندگی امروز خود نمایان کند.
وی همچنین بر ضرورت خروج برنامههای مربوط به آزادگان از قالب مراسمهای مناسبتی تأکید کرد و پیشنهادهایی مانند اردوهای روایت، جشنوارههای هنری، مسابقات ایدهپردازی و حمایت از تولیدات فرهنگی را مطرح کرد.
در این میان، توجه به خانواده آزادگان نیز اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه همسران و اعضای خانواده آنان در سالهای طولانی انتظار و دشواری، بخشی از بار این حماسه را بر دوش کشیدهاند.
۳۳۷ آزاده؛ بخشی از حافظه زنده ایلام
استان ایلام به دلیل جایگاه خود در دوران دفاع مقدس، بخشی مهم از تاریخ مقاومت کشور را در خود جای داده است و آزادگان استان نیز بخشی از همین حافظه تاریخی هستند.
محمد رحیمی، مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان ایلام، در مراسم سالروز بازگشت آزادگان در سالن اجتماعات فنی و حرفهای استان گفت آزادگان در سالهای سخت اسارت، با وجود درد، بیماری و شکنجههای جسمی و روحی، ایمان و شخصیت خود را حفظ کردند.
وی افزود آزادگان پس از بازگشت به کشور در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و خدمت به مردم و نظام نقشآفرینی کردند و همچنان از سرمایههای ارزشمند جامعه ایثارگری محسوب میشوند.
رحیمی اعلام کرد که در استان ایلام ۳۳۷ آزاده سرافراز دوران دفاع مقدس در پرونده بنیاد شهید و امور ایثارگران ثبت شدهاند که ۸۱ نفر از آنان به رحمت خدا رفتهاند. همچنین چهار شهید غریب در اسارت در استان وجود دارد.
بر اساس آمار اعلامشده، چهار آزاده استان بیش از ۱۰ سال سابقه اسارت دارند، ۸۸ نفر بین پنج تا ۱۰ سال در اسارت بودهاند و بیش از ۱۹۰ نفر نیز بین دو تا پنج سال دوران اسارت و آزادگی را تجربه کردهاند. همچنین ۹ نفر بین یک تا دو سال و تعدادی نیز بین شش تا ۱۲ ماه در اسارت بودهاند.
این آمار تنها مجموعهای از اعداد نیست؛ پشت هر عدد، یک زندگی، یک خانواده، سالهایی از انتظار و تجربهای از تاریخ معاصر کشور قرار دارد.
نسلی که آرامآرام از خاطره فاصله میگیرد
یکی از مهمترین چالشهای امروز، فاصله گرفتن نسلهای جدید از تجربه مستقیم جنگ و اسارت است.
بسیاری از نوجوانان و جوانان امروز، جنگ را در کتابهای درسی، تصاویر آرشیوی یا خاطرات والدین و پدربزرگها و مادربزرگها میشناسند. بنابراین اگر روایت آزادگان با زبان مناسب و ابزارهای جدید منتقل نشود، ممکن است ارتباط عاطفی و معنایی نسل جدید با این بخش از تاریخ کاهش پیدا کند.
راهکار، صرفاً افزایش تعداد برنامههای مناسبتی نیست؛ بلکه باید شیوه روایت تغییر کند.
خاطره یک آزاده میتواند به یک فیلم کوتاه، پادکست، روایت تصویری، کتاب نوجوان، نمایش خیابانی یا حتی یک پروژه دانشآموزی تبدیل شود.
هدف این نیست که گذشته صرفاً تکرار شود؛ هدف آن است که پیام و تجربه آن گذشته برای زندگی امروز قابل فهم باشد.
حمایت از آزادگان؛ از تکریم تا سیاستگذاری
سالروز ورود آزادگان فرصتی برای تجلیل از آنان است، اما تکریم زمانی معنا پیدا میکند که در کنار برنامههای مناسبتی، حمایتهای واقعی و پایدار نیز وجود داشته باشد.
علی حیدری بر ضرورت سیاستهای حمایتی هوشمند برای آزادگان و جانبازان تأکید کرده و خدمات سلامت، حمایتهای شغلی و معیشتی، پشتیبانی خانوادهمحور و دسترسی به خدمات مورد نیاز را از مؤلفههای مهم این حوزه دانسته است.
این موضوع با توجه به افزایش سن بخش قابل توجهی از آزادگان استان ایلام اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان، بیش از ۲۷ نفر از آزادگان ایلام بالای ۷۰ سال سن دارند، ۸۸ نفر در بازه ۶۱ تا ۷۰ سال و ۱۲۷ نفر نیز در بازه ۵۱ تا ۶۰ سال قرار دارند.
این ارقام نشان میدهد که در کنار حفظ و ثبت خاطرات آزادگان، توجه به نیازهای امروز آنان نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
از مراسم سالانه تا یک جریان دائمی
تجربه آزادگان زمانی میتواند برای جامعه امروز اثرگذار باشد که از یک مناسبت سالانه به یک جریان فرهنگی مستمر تبدیل شود.
مدارس میتوانند برنامههای تاریخ شفاهی با حضور آزادگان برگزار کنند. دانشگاهها میتوانند پایاننامهها و طرحهای پژوهشی مرتبط با اسارت و آزادگی را توسعه دهند. رسانهها نیز میتوانند آرشیوهای چندرسانهای از خاطرات آزادگان ایجاد کنند.
از سوی دیگر، ثبت خاطرات محلی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از روایتهای ارزشمند در حافظه خانوادهها باقی مانده و ممکن است با گذشت زمان از بین برود.
ثبت صدای آزادگان، عکسهای قدیمی، نامهها، خاطرات خانوادهها و اسناد مربوط به دوران اسارت میتواند به ایجاد یک آرشیو تاریخی برای استان ایلام کمک کند.
در چنین شرایطی، ۲۶ مرداد تنها روزی برای یادآوری بازگشت آزادگان نخواهد بود؛ بلکه میتواند به نقطه آغاز برنامهای برای حفظ میراث شفاهی و تاریخی آنان تبدیل شود.
۲۶ مردادماه، روز بازگشت آزادگان به میهن، یادآور مردانی است که سالهای دشوار اسارت را پشت سر گذاشتند و با حفظ ایمان، هویت و کرامت خود به کشور بازگشتند. روایت آنان، تنها بخشی از تاریخ دفاع مقدس نیست؛ تجربهای اجتماعی از صبر، همبستگی، امید و مسئولیتپذیری است.
در ایلام، حضور ۳۳۷ آزاده ثبتشده در بنیاد شهید و امور ایثارگران، نشان میدهد که این استان نیز سهم مهمی از این تاریخ دارد؛ تاریخی که باید هم برای نسل امروز روایت شود و هم برای نسلهای آینده باقی بماند.
اما پاسداشت آزادگان نباید به مراسم و تقدیرهای مناسبتی محدود شود. بخشی از این مسئولیت، ثبت و انتقال دقیق خاطرات آنان است و بخش دیگر، توجه به شرایط و نیازهای امروز آزادگان و خانوادههای آنان.
آزادگان به جامعه نشان دادند که میتوان در سختترین شرایط، امید را زنده نگه داشت و کرامت انسانی را حفظ کرد. امروز نیز مهمترین وظیفه در برابر این میراث، تبدیل آن تجربه به فرهنگ، مهارت و مسئولیت اجتماعی است.
۲۶ مرداد اگر فقط یک تاریخ در تقویم بماند، بخشی از پیام آن فراموش خواهد شد؛ اما اگر روایت آزادگان به زندگی امروز پیوند بخورد، این روز میتواند همچنان یادآور یک حقیقت باشد: آزادی، پیش از آنکه رهایی جسم باشد، توان ایستادن با عزت و حفظ امید در سختترین شرایط است.
انتهای خبر/ر