به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، مداخله زودهنگام در گفتاردرمانی؛ فرصتی که آینده کودک را تغییر میدهد «فعلاً صبر کنید، خودش درست میشود»؛ جملهای که بسیاری از والدین هنگام نگرانی درباره دیر صحبتکردن، لکنت یا مشکلات ارتباطی کودک از اطرافیان میشنوند. بااینحال، متخصصان تأکید دارند که هرچند برخی ناروانیها یا تأخیرهای گفتاری ممکن است باگذشت زمان برطرف شوند، اما تشخیص اینکه کدام کودک نیازمند مداخله است، تنها با ارزیابی تخصصی امکانپذیر است.
سالهای ابتدایی زندگی، دورهای طلایی برای رشد مغز، زبان و مهارتهای ارتباطی کودک محسوب میشود. در این دوره، مغز از انعطافپذیری بالایی برخوردار است و کودک آمادگی بیشتری برای یادگیری مهارتهای زبانی و ارتباطی دارد. از همین رو، شناسایی بهموقع مشکلات و آغاز درمان میتواند از عمیقتر شدن برخی مشکلات جلوگیری کند.
تأخیر گفتار و زبان، لکنت، مشکلات تلفظ، اختلالات زبان و دشواری در برقراری ارتباط اجتماعی از جمله مواردی هستند که ممکن است نیازمند بررسی گفتاردرمانگر باشند. نکته مهم این است که مشکل گفتاری فقط به «دیر حرفزدن» محدود نمیشود و ممکن است کودک در درک زبان، جملهسازی، تلفظ صداها یا استفاده درست از زبان نیز با مشکل مواجه باشد.
در همین راستا، فاطمه کریمی، کارشناس ارشد گفتاردرمانی، در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی«ایلام بیدار»، اظهار کرد: مداخله زودهنگام در مشکلات گفتار و زبان کودکان میتواند نقش مهمی در بهبود مهارتهای ارتباطی، یادگیری و تعامل اجتماعی آنان داشته باشد.
چرا مداخله زودهنگام در مشکلات گفتار و زبان کودکان اهمیت دارد؟
سالهای ابتدایی زندگی کودک، یکی از حساسترین دورهها برای رشد زبان، گفتار و مهارتهای ارتباطی است. در این سالها مغز کودک انعطافپذیری بسیار بالایی دارد و همین موضوع باعث میشود یادگیری مهارتهای جدید با سرعت بیشتری انجام شود؛ بنابراین، اگر مشکلی در گفتار یا زبان وجود داشته باشد، شناسایی زودهنگام و شروع مداخله میتواند کمک کند کودک مهارتهای موردنیاز خود را در زمان مناسب کسب کند.
گاهی خانوادهها تصور میکنند اگر چند ماه صبر کنند، مشکل خودبهخود برطرف میشود؛ درحالیکه ممکن است در همین مدت، کودک فرصتهای مهمی برای یادگیری و برقراری ارتباط را از دست بدهد. البته مراجعه زودهنگام الزاماً به این معنی نیست که کودک حتماً اختلال جدی دارد. گاهی ارزیابی تخصصی فقط به والدین اطمینان میدهد که روند رشد طبیعی است یا راهکارهایی برای تقویت زبان و گفتار کودک ارائه میشود.
یکی از نگرانیهای رایج والدین، دیر صحبتکردن کودک است. چه زمانی باید این مسئله را جدی گرفت؟
تأخیر گفتار و زبان یکی از شایعترین دلایل مراجعه به گفتاردرمانگر است. نکتهای که باید به آن توجه کرد این است که تأخیر گفتار فقط به معنی دیر شروعکردن صحبت نیست. ممکن است کودک واژههای کمی داشته باشد، نتواند متناسب با سن خود جمله بسازد، صحبتهای دیگران را بهخوبی متوجه نشود یا نتواند از زبان برای برقراری ارتباط استفاده کند.
بهطورکلی، در حدود دوسالگی انتظار داریم کودک تعداد قابلتوجهی واژه داشته باشد و بتواند ترکیبهای دوکلمهای را به کار ببرد. اگر کودک در این سن هنوز واژگان بسیار محدودی دارد، برای درخواستکردن و ارتباط برقرارکردن کمتر از کلمات استفاده میکند یا دستورات ساده را متوجه نمیشود، بهتر است ارزیابی شود.
البته این نکته بسیار مهم است که رشد کودکان با یکدیگر متفاوت است و نباید تنها بر اساس یک عدد درباره وضعیت کودک قضاوت کرد. ارزیابی باید مجموعهای از مهارتهای ارتباطی، زبانی، شناختی و گفتاری کودک را در نظر بگیرد.
برخی والدین میگویند فرزندشان همه چیز را میفهمد؛ اما حرف نمیزند. آیا درک خوب میتواند نگرانی درباره تأخیر گفتار را برطرف کند؟
درک خوب یک نقطه قوت مهم محسوب میشود، اما بهتنهایی کافی نیست که بگوییم کودک نیازی به ارزیابی ندارد. باید بررسی کنیم کودک چگونه خواستههای خود را منتقل میکند، آیا از اشاره، نگاه و کلمات برای ارتباط استفاده میکند، چه تعداد واژه دارد و آیا میتواند واژهها را در قالب جمله به کار ببرد یا خیر.
در برخی کودکان، درک زبان نسبت به بیان بهتر است و ممکن است کودک صحبتهای اطرافیان را متوجه شود اما نتواند به همان اندازه پاسخ کلامی بدهد. این تفاوت باید در ارزیابی تخصصی بررسی شود.
درباره لکنت کودکان چه نکاتی را باید مدنظر قرار داد؟
لکنت معمولاً در سالهای ابتدایی زندگی و اغلب در دورهای که رشد زبان کودک با سرعت زیادی اتفاق میافتد، دیده میشود. همه ناروانیهای گفتاری به معنای وجود یک اختلال پایدار نیستند و برخی از آنها ممکن است گذرا باشند. اما این موضوع به این معنا نیست که خانواده مدت طولانی منتظر بهبود خود به خودی بماند.
اگر لکنت برای مدت قابلتوجهی ادامه پیدا کند، شدت آن افزایش یابد، کودک هنگام صحبتکردن دچار فشار و تقلا شود، حرکات اضافهای در سر، صورت و بدن داشته باشد یا به دلیل لکنت از صحبتکردن اجتناب کند، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود. وجود سابقه خانوادگی لکنت نیز میتواند در بررسی وضعیت کودک اهمیت داشته باشد.
نکته مهم دیگر، واکنش کودک به لکنت است. اگر کودک از صحبتکردن خجالت بکشد، کلمات خاصی را عمداً استفاده نکند یا در جمع کمتر صحبت کند، این موارد اهمیت زیادی دارند.
آیا والدین باید هنگام لکنت، صحبت کودک را اصلاح کنند یا از او بخواهند آرامتر صحبت کند؟
معمولاً بهتر است والدین فضای آرام و بدون فشار برای صحبتکردن کودک ایجاد کنند. قطعکردن صحبت کودک، کاملکردن جملههای او یا تذکر مداوم درباره نحوه صحبتکردن میتواند فشار ارتباطی را افزایش دهد.
بهتر است والدین باحوصله به صحبت کودک گوش دهند، تماس چشمی و توجه مناسب داشته باشند و فرصت کافی برای بیان حرفهایش در اختیار او قرار دهند. همچنین نباید کودک را به دلیل لکنت مورد تمسخر یا سرزنش قرار داد. اگر نگرانی وجود دارد، بهترین کار مشورت با گفتاردرمانگر است.
یکی دیگر از مشکلات شایع، اختلالات تلفظ است. چه زمانی این مشکل نیازمند درمان است؟
بعضی صداها در سنین مختلف بهتدریج در گفتار کودک شکل میگیرند و نمیتوان انتظار داشت همه کودکان در یک سن تمام صداها را کاملاً صحیح تولید کنند. اما اگر با افزایش سن، گفتار کودک همچنان وضوح کافی نداشته باشد یا صداها را به شکل مداوم حذف و جایگزین کند، باید ارزیابی شود.
.jpg)
گاهی کودک کلمات را به شکلی تلفظ میکند که حتی اعضای خانواده نیز بهسختی متوجه میشوند. پایینبودن وضوح گفتار میتواند بر ارتباط کودک با همسالان و حتی اعتمادبهنفس او تأثیر بگذارد. در این موارد، گفتاردرمانی میتواند با تمرینهای تخصصی به اصلاح الگوی تولید صدا کمک کند.
اختلال زبان چه تفاوتی با دیر حرفزدن دارد؟
اختلال زبان گستردهتر است. کودک ممکن است از نظر تعداد کلمات مشکل داشته باشد، اما ممکن است مشکل اصلی او در درک صحبت دیگران، یادگیری واژههای جدید، جملهسازی، بیان خواستهها یا دنبالکردن دستورها باشد.
برای مثال، کودکی ممکن است کلمات زیادی بلد باشد اما نتواند آنها را در جملههای مناسب استفاده کند. یا ممکن است جملههای کوتاه بگوید؛ اما دستورهای چندمرحلهای را متوجه نشود. این مهارتها اهمیت زیادی دارند، زیرا زبان پایه بسیاری از مهارتهای یادگیری در مدرسه است.
آیا مشکلات گفتار و زبان میتواند روی عملکرد تحصیلی کودک در آینده تأثیر بگذارد؟
بله، زبان ارتباط مستقیمی با بسیاری از مهارتهای تحصیلی دارد. کودک برای یادگیری خواندن، نوشتن، درک مطلب، پاسخدادن به سؤالها و ارتباط با معلم و همکلاسیها به مهارتهای زبانی نیاز دارد.
به همین دلیل اگر پیش از ورود به مدرسه متوجه شویم کودک در درک زبان، واژگان، جملهسازی یا سایر مهارتهای زبانی مشکل دارد، بهتر است مداخله را به تعویق نیندازیم. هرچه این مشکلات زودتر شناسایی شوند، فرصت بیشتری برای تقویت مهارتهای موردنیاز کودک وجود خواهد داشت.
برخی کودکان کلمات و جمله دارند؛ اما در برقراری ارتباط اجتماعی مشکل دارند. آیا این مسئله هم در حوزه گفتاردرمانی قرار میگیرد؟
بله. ارتباط فقط داشتن کلمه و جمله نیست. کودک باید بتواند از زبان برای برقراری ارتباط استفاده کند؛ یعنی گفتگو را شروع کند، نوبت را رعایت کند، به صحبت طرف مقابل پاسخ دهد، موضوع گفتوگو را حفظ کند و متناسب با شرایط صحبت کند.
برخی کودکان ممکن است از نظر واژگان وضعیت خوبی داشته باشند؛ اما در تعامل اجتماعی، نوبتگیری، حفظ گفتوگو یا استفاده متناسب از زبان مشکل داشته باشند. چنین مواردی نیازمند ارزیابی دقیق هستند و گاهی این الگو در کنار برخی تفاوتهای رشدی دیده میشود.
نقش خانواده در روند گفتاردرمانی چقدر اهمیت دارد؟
خانواده نقش بسیار مهمی دارد. گفتاردرمانی فقط به جلسات درمان محدود نمیشود. کودک ممکن است یک یا دو جلسه در هفته نزد درمانگر باشد، اما بیشتر زمان خود را در خانه، مهدکودک یا مدرسه سپری میکند.
.jpg)
بنابراین، خانواده باید راهکارهایی را که گفتاردرمانگر آموزش میدهد در زندگی روزمره اجرا کند. صحبتکردن با کودک، کتابخواندن، بازیهای هدفمند، فرصت دادن برای پاسخدادن و تشویق کودک به استفاده از زبان از جمله کارهایی است که میتواند به روند رشد ارتباطی کمک کند.
آیا قطعکردن درمان پس از مشاهده نخستین پیشرفت کار درستی است؟
یکی از نکات مهم، تداوم درمان است. ممکن است کودک در مدت کوتاهی پیشرفت قابلتوجهی نشان دهد، اما تثبیت مهارتها نیازمند زمان و تمرین است. قطع زودهنگام درمان یا فاصلههای طولانی بین جلسات میتواند روند یادگیری را کند، کند.
البته تعداد جلسات و مدت درمان برای هر کودک متفاوت است و باید بر اساس ارزیابی و برنامه درمانی او تعیین شود. بعضی کودکان به دوره کوتاهتری نیاز دارند و برخی دیگر به مداخله طولانیتر و مستمر احتیاج دارند.
والدین چه زمانی نباید منتظر بمانند و باید حتماً برای ارزیابی اقدام کنند؟
اگر کودک در مقایسه با سطح موردانتظار سنی خود به شکل محسوسی در گفتار یا زبان عقب است، ارتباط مؤثری برقرار نمیکند، درک دستورهای ساده برایش دشوار است، گفتارش وضوح پایینی دارد، لکنت شدید یا روبهافزایش دارد، هنگام صحبت تقلا میکند یا از برقراری ارتباط اجتناب میکند، بهتر است خانواده برای ارزیابی تخصصی اقدام کند.
همچنین اگر والدین احساس کنند چیزی در روند ارتباطی کودک متفاوت است، بهتر است این نگرانی را جدی بگیرند. مراجعه برای ارزیابی به معنای برچسبزدن به کودک نیست؛ هدف، شناخت دقیق وضعیت و در صورت نیاز، آغاز مداخله مناسب است.
و در پایان، مهمترین توصیه شما به والدین چیست؟
مهمترین توصیه این است که نگرانی درباره گفتار و زبان کودک را نادیده نگیرند و صرفاً بر اساس توصیه اطرافیان منتظر نمانند. هر کودکی مسیر رشد خودش را دارد، اما تفاوت میان «تنوع طبیعی رشد» و «نیاز به مداخله» باید توسط متخصص بررسی شود.
مداخله زودهنگام میتواند فرصت بسیار خوبی برای تقویت ارتباط، یادگیری و تعامل اجتماعی کودک ایجاد کند. در واقع، مراجعه زودهنگام به این معنا نیست که حتماً مشکل جدی وجود دارد؛ بلکه یعنی خانواده میخواهد از فرصتهای مهم رشد کودک به بهترین شکل استفاده کند.
در پایان، اگر احساس میکنید گفتار، زبان یا مهارتهای ارتباطی کودک شما نیازمند ارزیابی است، یا در این زمینه به مشاوره تخصصی نیاز دارید، میتوانید از خدمات تخصصی گفتاردرمانی بهرهمند شوید.
برای دریافت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره ۰۹۱۰۸۳۴۵۹۴۸ تماس بگیرید.
همچنین میتوانید از طریق صفحه اینستاگرام@ilamspeechtherapyبهصورت مجازی با ما در ارتباط باشید و مشاوره تخصصی دریافت کنید.
انتهای خبر/م