به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، نام مهران برای بسیاری از مردم ایران با اربعین حسینی گره خورده است؛ مرزی که هر سال میلیونها زائر را راهی عتبات عالیات میکند و در روزهای اوج تردد، به پرترددترین مرز زمینی کشور تبدیل میشود. اما در پس این تصویر مذهبی و انسانی، واقعیتی دیگر نیز وجود دارد؛ واقعیتی که کمتر درباره آن سخن گفته میشود. مهران تنها یک گذرگاه زائران نیست، بلکه یکی از مهمترین دروازههای اقتصادی ایران با عراق به شمار میرود؛ ظرفیتی که اگر به درستی مدیریت شود، میتواند چهره اقتصاد ایلام را متحول کند. با این حال، استان همچنان با چالشهایی مانند بیکاری، مهاجرت نیروهای جوان، کمبود سرمایهگذاری و ضعف صنایع مواجه است؛ موضوعی که این پرسش را پیش روی افکار عمومی قرار میدهد که سهم واقعی مردم ایلام از این ظرفیت بزرگ اقتصادی چیست؟
مرزی فراتر از یک گذرگاه زیارتی
مرز مهران به واسطه نزدیکی به شهرهای مقدس عراق، امنیت مناسب، زیرساختهای ایجاد شده و دسترسی آسان، سالهاست جایگاه نخست تردد زائران اربعین را در اختیار دارد. اما اهمیت این مرز تنها به تردد میلیونها زائر محدود نمیشود.
این مرز یکی از مهمترین مسیرهای صادرات کالاهای ایرانی به بازار عراق نیز محسوب میشود. عراق طی سالهای اخیر یکی از بزرگترین بازارهای صادرات غیرنفتی ایران بوده و بخش قابل توجهی از این مبادلات از طریق مرز مهران انجام میشود.
در نگاه نخست، چنین ظرفیتی باید زمینه رونق اقتصادی استان را فراهم کند؛ اما واقعیتهای میدانی نشان میدهد هنوز فاصله قابل توجهی میان ظرفیتهای مرز و میزان بهرهمندی مردم استان از آن وجود دارد.
سهم ایلام از اقتصاد مرز؛ کمتر از ظرفیت واقعی
علی فریادی کارشناس مسائل اقتصادی در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: وقتی سخن از مرز مهران به میان میآید، اغلب آمارهایی درباره تعداد زائران یا میزان صادرات مطرح میشود؛ اما شاخص اصلی توسعه، میزان اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوارها و شکلگیری سرمایهگذاری مولد است.
وی افزود: بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند که بخش قابل توجهی از ارزش افزوده فعالیتهای مرزی خارج از استان ایجاد میشود. کالاها عمدتاً در استانهای صنعتی کشور تولید، توسط شرکتهای مستقر در دیگر استانها صادر و سود اصلی نیز نصیب همان مجموعهها میشود؛ در حالی که سهم استان ایلام بیشتر به خدمات حملونقل، تخلیه و بارگیری یا فعالیتهای محدود خدماتی خلاصه شده است.
فریادی گفت: این مسئله باعث شده با وجود عبور حجم بالای تجارت از مرز مهران، اثر آن بر شاخصهای توسعه استان کمتر از انتظار باشد.
اشتغال؛ حلقه مفقوده اقتصاد مرزی
مهدی ویسه استاد حوزه اقتصاد دانشگاه ایلام در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: یکی از مهمترین مطالبات مردم ایلام، ایجاد اشتغال پایدار است.
وی افزود: هرچند فعالیت مرز در برخی ایام سال فرصتهای شغلی موقت برای رانندگان، کارگران، شرکتهای حملونقل، اصناف و خدمات ایجاد میکند، اما این فرصتها غالباً فصلی و ناپایدار هستند.
.jpg)
ویسه گفت: اقتصاد استان زمانی متحول خواهد شد که مرز مهران به بستری برای ایجاد صنایع، شرکتهای لجستیکی، انبارداری مدرن، بستهبندی محصولات، صنایع تبدیلی، صادرات خدمات فنی و مهندسی و مراکز توزیع منطقهای تبدیل شود.
در چنین شرایطی هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم قابل ایجاد خواهد بود؛ فرصتی که تاکنون تنها بخشی از آن محقق شده است.
زیرساختهایی که هنوز کامل نشدهاند
فعالان اقتصادی معتقدند توسعه اقتصادی مرز بدون تکمیل زیرساختها امکانپذیر نیست.
هرچند طی سالهای اخیر اقدامات قابل توجهی در زمینه توسعه پایانه مرزی، تعریض جادهها، ایجاد پارکینگها و ساماندهی مسیرهای تردد انجام شده، اما بخش اقتصادی مرز همچنان با کمبودهایی روبهرو است.
کمبود انبارهای استاندارد، مراکز لجستیکی، سردخانههای بزرگ، شهرکهای تخصصی صادرات، پایانههای ترکیبی حملونقل، مراکز فرآوری کالا و امکانات نوین گمرکی از جمله نیازهایی است که فعالان اقتصادی بارها بر آن تأکید کردهاند.
کارشناسان معتقدند بدون تکمیل این زیرساختها، امکان رقابت با مرزهای رقیب در منطقه وجود نخواهد داشت.
کسبوکارهای محلی؛ بهرهای کمتر از انتظار
در روزهای اربعین، رونق نسبی بازار مهران و برخی شهرهای استان قابل مشاهده است.
هتلها، اقامتگاهها، رستورانها، فروشگاهها، تاکسیها و خدمات مختلف از حضور زائران بهرهمند میشوند؛ اما این رونق عمدتاً کوتاهمدت است.
بسیاری از کسبه معتقدند اقتصاد استان نباید تنها به چند هفته اربعین وابسته باشد، بلکه لازم است ظرفیت مرز در تمام طول سال به رونق بازار، توسعه تجارت و افزایش گردش مالی استان کمک کند.
فعالان بخش خصوصی بر این باورند که اگر زنجیره ارزش تجارت در داخل استان شکل بگیرد، درآمد حاصل از مرز میتواند چندین برابر وضعیت فعلی باشد.
مردم چه میگویند؟
در گفتگو با برخی رانندگان، صاحبان بار، کسبه و فعالان اقتصادی، یک مطالبه مشترک به چشم میخورد؛ آنان معتقدند مرز مهران ظرفیت اشتغال بسیار بیشتری دارد، اما نبود برنامهریزی منسجم موجب شده بخش مهمی از این ظرفیت بالفعل نشود.
یکی از رانندگان حمل کالا میگوید: مرز فعال است، اما بسیاری از خدمات پشتیبانی در استانهای دیگر انجام میشود.
یکی از فعالان اقتصادی نیز معتقد است: اگر شرکتهای صادراتی و مراکز بستهبندی در خود ایلام مستقر شوند، هم اشتغال افزایش پیدا میکند و هم درآمد استان بیشتر خواهد شد.
کسبه مهران نیز خواستار توسعه بازارچههای دائمی، افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی و حمایت از مشاغل کوچک هستند.
فرصت طلایی سرمایهگذاری
کارشناسان توسعه منطقهای معتقدند مهران میتواند به یکی از مهمترین قطبهای لجستیکی غرب کشور تبدیل شود.
موقعیت جغرافیایی ممتاز، دسترسی به بازار عراق، افزایش مبادلات تجاری، ظرفیت ترانزیت کالا و جایگاه ویژه اربعین، مزیتهایی هستند که کمتر نقطهای از کشور به صورت همزمان در اختیار دارد.
اما تحقق این هدف مستلزم جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی، تسهیل صدور مجوزها، کاهش بروکراسی اداری، ایجاد مشوقهای مالیاتی و تأمین زیرساختهای مورد نیاز است.
اگر این اقدامات با برنامهریزی دقیق همراه شود، مهران میتواند از یک نقطه مرزی به یک قطب اقتصادی منطقهای تبدیل شود.
صنایع تبدیلی؛ حلقهای که نباید فراموش شود
یکی از ضعفهای اقتصاد ایلام، خامفروشی یا خروج کالا بدون ایجاد ارزش افزوده در داخل استان است.
کارشناسان معتقدند ایجاد صنایع بستهبندی محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، فرآوری محصولات دامی، تولید مصالح ساختمانی صادراتمحور و واحدهای صنعتی کوچک میتواند نقش مهمی در افزایش صادرات و اشتغال ایفا کند.
وجود مرز فعال، هزینه حمل کالا را کاهش داده و مزیت رقابتی قابل توجهی برای سرمایهگذاران ایجاد میکند.
به همین دلیل، بسیاری از برنامههای توسعهای بر استقرار صنایع صادراتمحور در نزدیکی مرز تأکید دارند.
اربعین؛ فرصتی فراتر از خدماترسانی
اربعین تنها یک رویداد مذهبی نیست؛ بلکه بزرگترین گردهمایی انسانی جهان است که ظرفیتهای گسترده اقتصادی نیز به همراه دارد.
در بسیاری از کشورها، رویدادهای بزرگ مذهبی یا گردشگری به موتور توسعه اقتصادی شهرها تبدیل شدهاند.
در مهران نیز میتوان از این فرصت برای توسعه صنایع گردشگری، اقامتگاهها، بازارچههای دائمی، صنایعدستی، خدمات سلامت، حملونقل و سرمایهگذاری بخش خصوصی استفاده کرد.
اگر برنامهریزی بلندمدت جایگزین نگاه مقطعی شود، اقتصاد اربعین میتواند در تمام طول سال به رونق اقتصادی استان کمک کند.
توسعه مرز، نیازمند مدیریت یکپارچه
کارشناسان بر این باورند که توسعه اقتصادی مهران صرفاً وظیفه یک دستگاه نیست.
استانداری، گمرک، سازمان صمت، اداره کل راهداری، اتاق بازرگانی، منطقه آزاد تجاری (در صورت تحقق)، سازمان سرمایهگذاری، بانکها، بخش خصوصی و دستگاههای خدماترسان باید در قالب یک برنامه مشترک و زمانبندی شده عمل کنند.
تجربه بسیاری از مرزهای موفق جهان نشان داده است که توسعه اقتصادی تنها با ساخت جاده یا افزایش صادرات محقق نمیشود؛ بلکه ایجاد زنجیره کامل ارزش، سرمایهگذاری مستمر و حمایت از کارآفرینان محلی، شرط اصلی موفقیت است.
توسعه استان ایلام از مسیر مرزها انجام میشود
احمد کرمی استاندار ایلام در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: برای توسعه استان ایلام توسعه مرزها امری ضروری است چون که استان ایلام بیشترین مرز مشترک با کشور عراق را دارد و فعال شدن پایانه مرزی نظیر مهران، چیلات، هلاله و ... توسعه استان ایلام را به دنبال دارد.
وی افزود: با توسعه مرزها قطعا توسعه زیرساختها و به دنبال آن توسعه اقتصادی استان ایلام تسهیل میشود.
استاندار ایلام گفت: در تلاش هستیم تا شرایطی ایجاد کنیم تا توسعه اقتصادی پایدار برای استان ایلام ایجاد شود اما این امر نیازمند برنامهریزی و اقداماتی است که در نظر داریم انجام دهیم تا به این خواسته برسیم.
مرز مهران امروز یکی از مهمترین مزیتهای راهبردی استان ایلام و حتی کشور محسوب میشود؛ ظرفیتی که میتواند علاوه بر ایفای نقش در تردد زائران و تجارت خارجی، به موتور محرک اقتصاد غرب ایران تبدیل شود. با این حال، واقعیت این است که بخش قابل توجهی از ظرفیتهای اقتصادی این مرز هنوز بالفعل نشده و سهم مردم استان از منافع آن، متناسب با جایگاه راهبردی مهران نیست.
تکمیل زیرساختهای لجستیکی، توسعه صنایع صادراتمحور، ایجاد شهرکهای تخصصی، حمایت از سرمایهگذاران، تقویت بازارچههای مرزی، کاهش موانع اداری و بهرهگیری از ظرفیت عظیم اربعین در تمام طول سال، از جمله اقداماتی است که میتواند این وضعیت را تغییر دهد.
آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، ارائه یک نقشه راه شفاف از سوی دستگاههای مسئول است؛ نقشهای که مشخص کند چه پروژههایی در چه زمانی اجرا خواهد شد، چه موانعی پیش روی توسعه اقتصادی مرز قرار دارد و سهم مردم ایلام از این سرمایه ملی چگونه افزایش خواهد یافت. اگر این برنامهریزی با مشارکت بخش خصوصی و مطالبهگری رسانهها همراه شود، مهران میتواند از یک گذرگاه پررفتوآمد، به کانون اشتغال، تولید، سرمایهگذاری و توسعه پایدار استان ایلام تبدیل شود.
انتهای خبر/ر