به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، هر سال با فرارسیدن اربعین حسینی، میلیونها نفر از کشورهای مختلف در یکی از بزرگترین اجتماعات مذهبی جهان گرد هم میآیند. این رویداد علاوه بر ابعاد معنوی، به عرصهای برای مشارکت مردمی، همدلی، خدمترسانی داوطلبانه و تعامل فرهنگی میان ملتها تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند اربعین تنها یک مراسم مذهبی نیست، بلکه پدیدهای اجتماعی و فرهنگی است که میتواند در تقویت ارتباط میان جوامع، افزایش سرمایه اجتماعی و نمایش ظرفیتهای مردمی نقشآفرینی کند.
اربعین؛ بزرگترین اجتماع مردمی جهان
حجتالاسلام عمران احمدی استاد حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: راهپیمایی اربعین طی سالهای گذشته به یکی از گستردهترین گردهماییهای انسانی جهان تبدیل شده است. میلیونها زائر از کشورهای مختلف با فرهنگها، زبانها و قومیتهای گوناگون در مسیری مشترک حضور مییابند و تجربهای متفاوت از همزیستی، همدلی و مشارکت اجتماعی را رقم میزنند.
وی افزود: در این رویداد، آنچه بیش از هر چیز جلب توجه میکند، حضور گسترده مردم در کنار یکدیگر بدون تمایزهای قومی، زبانی و ملی است. موکبهای مردمی، خدمات داوطلبانه، اسکان، تغذیه و کمکرسانی به زائران، نمونههایی از مشارکت اجتماعی گستردهای است که هر سال در مسیرهای منتهی به کربلا شکل میگیرد.
احمدی گفت: این حضور، علاوه بر جنبههای مذهبی، از منظر جامعهشناسی نیز موردتوجه پژوهشگران قرار گرفته است؛ چراکه مشارکت داوطلبانه و اعتماد اجتماعی، از مهمترین شاخصهای سرمایه اجتماعی در جوامع به شمار میرود.
همدلی؛ سرمایه ارزشمند جوامع
حسین ندیمی کارشناس مسائل اجتماعی در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: یکی از ویژگیهای برجسته اربعین، شکلگیری فضای همدلی میان مردم است. در این ایام، هزاران موکب با تکیه بر مشارکت مردمی و بدون چشمداشت مالی، خدمات متنوعی را به زائران ارائه میکنند.
وی افزود: این فرهنگ خدمترسانی، صرفاً محدود به یک کشور نیست و مردم کشورهای مختلف با توان و امکانات خود در آن مشارکت دارند. همین موضوع سبب شده است اربعین به نمونهای از همکاری داوطلبانه در مقیاسی گسترده تبدیل شود.
ندیمی گفت: جامعهشناسان معتقدند افزایش روحیه همکاری، مسئولیتپذیری اجتماعی و اعتماد عمومی، از مهمترین پیامدهای چنین مشارکتهایی است؛ موضوعی که میتواند در سایر عرصههای اجتماعی نیز الهامبخش باشد.
فرهنگ عاشورا؛ الهامبخش ارزشهای انسانی
بخش مهمی از پیام اربعین، ریشه در واقعه عاشورا دارد؛ واقعهای که در طول تاریخ، الهامبخش مفاهیمی همچون آزادگی، عدالتخواهی، ایثار، مسئولیتپذیری و کرامت انسانی بوده است.
اندیشمندان مسلمان و حتی شماری از پژوهشگران غیرمسلمان، عاشورا را رخدادی فراتر از یک واقعه تاریخی میدانند که توانسته است در طول قرنها، الهامبخش آثار فرهنگی، ادبی، هنری و اجتماعی باشد.
در آیین اربعین نیز بسیاری از این مفاهیم در قالب رفتارهای اجتماعی، کمک به دیگران، احترام متقابل و همکاری میان مردم جلوهگر میشود.
رسانهها و روایت یک رویداد جهانی
با گسترش رسانههای نوین و شبکههای اجتماعی، اربعین بیش از گذشته در معرض توجه افکار عمومی جهان قرار گرفته است. میلیونها تصویر، گزارش، فیلم و روایت از این رویداد در رسانههای داخلی و خارجی منتشر میشود و هر رسانه تلاش میکند از زاویه نگاه خود به آن بپردازد.
در چنین شرایطی، خبرنگاران و فعالان رسانهای وظیفه دارند با تکیه بر دقت، صحت اطلاعات و روایت مستند، تصویری واقعبینانه از ابعاد مختلف این مراسم ارائه دهند.
کارشناسان ارتباطات بر این باورند که پوشش حرفهای رویدادهای بزرگ، علاوه بر افزایش آگاهی عمومی، میتواند از انتشار اطلاعات نادرست، شایعات و برداشتهای غیرمستند جلوگیری کند.
اربعین و دیپلماسی فرهنگی
حجتالاسلام علی چراغیپور رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی ایلام در گفتگو با خبرنگار ایلام بیدار گفت: حضور زائرانی از دهها کشور، فرصت کمنظیری برای گفتگو، شناخت متقابل فرهنگها و گسترش تعاملات مردمی فراهم میکند.
وی افزود: در این رویداد، بسیاری از ارتباطات میان ملتها نه در سطح رسمی، بلکه از طریق ارتباط مستقیم مردم شکل میگیرد؛ ارتباطی که میتواند زمینه شناخت بیشتر فرهنگها، کاهش سوءبرداشتها و تقویت روابط انسانی را فراهم کند.
چراغیپور خاطرنشان کرد: به همین دلیل، برخی پژوهشگران از اربعین بهعنوان یکی از نمونههای دیپلماسی فرهنگی و مردمی یاد میکنند که ظرفیتهایی فراتر از یک مراسم مذهبی دارد.
ظرفیتهای اجتماعی اربعین
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی ایلام در ادامه خاطرنشان کرد: مدیریت میلیونها زائر، هماهنگی خدمات، حملونقل، اسکان، بهداشت و امنیت، نیازمند همکاری گسترده دستگاههای اجرایی، نیروهای امدادی و مشارکت مردم است.
وی تصریح کرد: این همکاری گسترده، تجربهای ارزشمند در مدیریت رویدادهای بزرگ محسوب میشود و میتواند در سایر حوزههای اجتماعی نیز مورداستفاده قرار گیرد.
چراغیپور بیان کرد: از سوی دیگر، حضور گسترده داوطلبان، سازمانهای مردمنهاد و خیرین نشان میدهد سرمایه اجتماعی، زمانی که در مسیر اهداف مشترک قرار گیرد، توانایی حل بسیاری از چالشها را خواهد داشت.
فرصتها و چالشهای رسانهای
باوجود ظرفیتهای گسترده اربعین، پوشش رسانهای این رویداد همچنان با چالشهایی همراه است. گاهی تمرکز صرف بر آمار و ارقام، باعث نادیده گرفتن ابعاد فرهنگی، اجتماعی و انسانی این مراسم میشود.
از سوی دیگر، سرعت انتشار اطلاعات در فضای مجازی، ضرورت تولید محتوای دقیق، مستند و حرفهای را بیش از گذشته آشکار کرده است.
استفاده از روایتهای میدانی، گزارشهای مستند، روایت خدمات مردمی، معرفی تجربه زائران و انعکاس فعالیت داوطلبان میتواند تصویری جامعتر از این رویداد ارائه کند.
میتوانید بخشهای زیر را به گزارش قبلی اضافه کنید تا متن کاملتر، تحلیلیتر و در عین حال بیطرفتر شود.
اربعین؛ میراثی تاریخی با کارکردهای معاصر
حسین یاری پژوهشگر مسائل تاریخی در گفتگو با خبرنگار ما گفت: آیین اربعین ریشه در سنت دیرینه زیارت چهلمین روز شهادت امام حسین (ع) دارد؛ سنتی که در طول قرنها، با وجود فراز و نشیبهای تاریخی، در میان شیعیان حفظ شده و به تدریج ابعاد گستردهتری یافته است. در دهههای اخیر، توسعه زیرساختهای ارتباطی، تسهیل تردد زائران و گسترش پوشش رسانهای، موجب شده است این آیین به یکی از شناختهشدهترین رویدادهای مذهبی جهان تبدیل شود.
وی افزود: امروزه اربعین تنها یک مناسک دینی نیست، بلکه به عرصهای برای تعامل فرهنگی، مشارکت اجتماعی و تبادل تجربه میان میلیونها انسان از کشورهای مختلف تبدیل شده است. حضور زائرانی از ملیتها و فرهنگهای گوناگون نشان میدهد که این مراسم ظرفیت ایجاد ارتباط میان جوامع با پیشینههای متفاوت را نیز دارد.
سرمایه اجتماعی در آیینه مشارکت مردمی
یکی از مهمترین ویژگیهای اربعین، نقش پررنگ مردم در اداره بخش قابلتوجهی از خدمات موردنیاز زائران است. هزاران موکب با تکیه بر مشارکت داوطلبانه، خدماتی همچون اسکان، تغذیه، خدمات درمانی اولیه، راهنمایی و پشتیبانی ارائه میکنند.
از منظر علوم اجتماعی، چنین مشارکتی میتواند به افزایش اعتماد عمومی، تقویت حس مسئولیتپذیری و گسترش همکاریهای مردمی کمک کند. بسیاری از پژوهشگران، این نوع همکاری داوطلبانه را نمونهای از سرمایه اجتماعی میدانند؛ سرمایهای که بر پایه اعتماد، همبستگی و مشارکت شکل میگیرد و در شرایط مختلف میتواند به حل مسائل اجتماعی یاری برساند.
نقش زنان و خانوادهها در تداوم فرهنگ خدمت
حضور خانوادهها در مراسم اربعین، از جمله ویژگیهای قابلتوجه این رویداد است. زنان در کنار مردان، در بخشهای مختلف از جمله مدیریت موکبها، آمادهسازی و توزیع غذا، خدمات فرهنگی، راهنمایی زائران و فعالیتهای داوطلبانه نقش فعالی ایفا میکنند.
همچنین حضور نسلهای مختلف در کنار یکدیگر، زمینه انتقال تجربه، آشنایی با سنتهای مذهبی و تقویت پیوندهای خانوادگی را فراهم میآورد. این مشارکت خانوادگی، یکی از عوامل تداوم فرهنگ خدمت و همکاری در این آیین به شمار میرود.
رسانهها؛ روایتگر ابعاد انسانی اربعین
گسترش فناوریهای ارتباطی باعث شده است اربعین دیگر تنها در مسیرهای منتهی به کربلا خلاصه نشود، بلکه تصاویر، گزارشها و روایتهای آن در مدت کوتاهی به مخاطبان سراسر جهان برسد. در چنین فضایی، رسانهها نقش مهمی در انعکاس ابعاد مختلف این مراسم بر عهده دارند.
پرداختن به روایتهای انسانی، معرفی فعالیتهای داوطلبانه، انعکاس تجربه زائران و نمایش همکاری مردم در ارائه خدمات، میتواند تصویری جامعتر از این رویداد ارائه دهد. در مقابل، انتشار اخبار بدون راستیآزمایی یا تمرکز صرف بر جنبههای محدود، ممکن است شناخت مخاطبان از این پدیده را تحتتأثیر قرار دهد. از این رو، دقت، مستندسازی و رعایت اصول حرفهای خبرنگاری در پوشش چنین رویدادهایی اهمیت ویژهای دارد.
مدیریت یک اجتماع میلیونی؛ تجربهای کمنظیر
برگزاری مراسم اربعین، نیازمند هماهنگی گسترده میان نهادهای مختلف، نیروهای امدادی، خدماتی و اجرایی است. مدیریت حملونقل، تأمین آب و غذا، خدمات درمانی، بهداشت محیط، امنیت و اسکان زائران، از جمله اقداماتی است که با مشارکت دولتها، نهادهای عمومی و مردم انجام میشود.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که برنامهریزی دقیق، استفاده از فناوریهای نوین، همکاری میان دستگاههای مسئول و مشارکت داوطلبان، نقش مهمی در ارائه خدمات مطلوب به زائران دارد. بسیاری از کارشناسان مدیریت بحران، اربعین را نمونهای قابلمطالعه در حوزه مدیریت رویدادهای بزرگ میدانند.
فرصتهای فرهنگی و گفتگوی میان ملتها
یکی از ابعاد کمتر موردتوجه اربعین، فرصت گفتگو و آشنایی میان مردم کشورهای مختلف است. زائران در طول مسیر با زبانها، آدابورسوم و فرهنگهای متنوعی روبهرو میشوند و این تعاملات میتواند به افزایش شناخت متقابل و تقویت ارتباطات انسانی کمک کند.
در کنار مناسک مذهبی، بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که اربعین بستری برای تبادل فرهنگی و تجربه همزیستی مسالمتآمیز در فضایی مبتنی بر احترام متقابل است؛ ظرفیتی که میتواند موردتوجه مراکز علمی، فرهنگی و رسانهای نیز قرار گیرد.
اربعین امروز تنها یک آیین مذهبی نیست؛ بلکه رویدادی چندبعدی با ظرفیتهای فرهنگی، اجتماعی، انسانی و رسانهای است. حضور میلیونها نفر از ملیتها و فرهنگهای مختلف، مشارکت گسترده مردم در خدمترسانی، تقویت ارتباطات میان جوامع و شکلگیری تجربهای کمنظیر از همکاری داوطلبانه، از مهمترین ویژگیهای این مراسم به شمار میرود.
در کنار این ظرفیتها، نقش رسانهها در روایت دقیق، مستند و مسئولانه از این رویداد اهمیت ویژهای دارد. پرداختن به ابعاد انسانی، فرهنگی و اجتماعی اربعین، میتواند به شناخت بهتر این پدیده در سطح منطقهای و جهانی کمک کند و زمینه گفتوگو و تعامل بیشتر میان ملتها را فراهم آورد.
این رویداد، فارغ از نگاههای سیاسی، نشان میدهد که مشارکت مردمی، همدلی، خدمت داوطلبانه و احترام متقابل، از مهمترین مؤلفههایی هستند که میتوانند در تقویت سرمایه اجتماعی و پیوند میان جوامع نقشآفرین باشند.
انتهای خبر/ر