به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، عاشورا را نمیتوان صرفاً یک رویداد تاریخی متعلق به قرن نخست هجری دانست. حادثهای که در دهم محرم سال ۶۱ هجری در سرزمین کربلا رقم خورد، بهرغم گذشت قرنها همچنان در متن زندگی مسلمانان و آزادگان جهان جاری است. راز ماندگاری عاشورا در آن است که این واقعه تنها روایت یک نبرد نظامی نیست، بلکه تبلور تقابل دو جریان فکری و ارزشی در طول تاریخ است؛ جریان حق، عدالت، آزادگی و کرامت انسانی در برابر جریان ظلم، تحریف، استبداد و دنیاطلبی.
در جامعه امروز ایران که با تحولات پیچیده سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و رسانهای روبهرو است، فرهنگ عاشورا همچنان یکی از مهمترین منابع هویتبخش و انسجامآفرین به شمار میرود. بسیاری از صاحبنظران معتقدند همانگونه که ملت ایران در مقاطع حساس تاریخ معاصر از دفاع مقدس گرفته تا مقابله با فشارهای خارجی و عبور از بحرانهای مختلف، از آموزههای عاشورا الهامگرفته است، در شرایط کنونی نیز این فرهنگ میتواند چراغ راه آینده باشد.
برای بررسی ابعاد مختلف این موضوع، خبرنگار «ایلام بیدار» با تعدادی از پژوهشگران، اساتید دانشگاه و روحانیون استان ایلام به گفتگو نشسته است.
عاشورا؛ مکتب همیشگی آگاهی و مسئولیت اجتماعی
محمدرضا کریمی، پژوهشگر تاریخ اسلام، در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» اظهار کرد: یکی از مهمترین اشتباهات در تحلیل عاشورا این است که آن را صرفاً یک واقعه احساسی و عاطفی بدانیم. عاشورا پیش از هر چیز یک نهضت آگاهانه و عقلانی بود. امام حسین (ع) برای کسب قدرت قیام نکرد، بلکه برای اصلاح جامعه و احیای ارزشهای فراموششده اسلام به میدان آمد.
وی افزود: اگر امروز از عاشورا سخن میگوییم، باید پیامهای اجتماعی و تمدنی آن را نیز موردتوجه قرار دهیم. جامعه امروز ایران با چالشهایی مانند جنگ رسانهای، تضعیف سرمایه اجتماعی، هجمه فرهنگی و فشارهای خارجی روبهرو است. در چنین شرایطی، فرهنگ عاشورا میتواند روحیه مسئولیتپذیری، امید و اعتمادبهنفس ملی را تقویت کند.
کریمی ادامه داد: امام حسین (ع) به مردم آموخت که در برابر انحراف و فساد سکوت نکنند. این پیام امروز نیز زنده است. هر جامعهای که نسبت به سرنوشت خود بیتفاوت شود، زمینه را برای گسترش آسیبها فراهم میکند. عاشورا انسان را از انفعال خارج کرده و به کنشگری مسئولانه دعوت میکند.
از هیئت تا جامعه؛ نقش عاشورا در شکلگیری انسجام ملی
یکی از مهمترین ویژگیهای فرهنگ عاشورا، قدرت بینظیر آن در ایجاد همبستگی اجتماعی است. در ماه محرم، میلیونها ایرانی از اقوام، زبانها و طبقات مختلف اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و حول محور محبت اهلبیت (ع) وحدتی کمنظیر را به نمایش میگذارند.
مهدی ویسه، استاد دانشگاه ایلام، در این خصوص گفت: امروزه بسیاری از جوامع جهان با بحران هویت و شکافهای اجتماعی مواجه هستند. اما در ایران، فرهنگ عاشورا همچنان یکی از مهمترین عوامل حفظ انسجام ملی محسوب میشود.
وی افزود: محرم فرصتی است که در آن تفاوتهای قومی، سیاسی و اجتماعی رنگ میبازد و یک هویت مشترک شکل میگیرد. این موضوع فقط یک آیین مذهبی نیست، بلکه یک سرمایه اجتماعی بزرگ برای کشور است.
ویسه تصریح کرد: در سال ۱۴۰۵ و در شرایطی که شبکههای اجتماعی و رسانههای نوین تلاش میکنند گاه جامعه را دچار چندپارگی کنند، بازگشت به ظرفیتهای وحدتآفرین عاشورا اهمیت دوچندان پیدا میکند. این فرهنگ به ما یادآوری میکند که در بزنگاههای حساس باید حول ارزشهای مشترک گرد هم بیاییم.
جنگشناختی؛ میدان جدید تقابل حق و باطل
بسیاری از تحلیلگران معتقدند مهمترین نبرد امروز، نبرد رسانهها و ذهنهاست. اگر در گذشته جنگها در میدانهای نظامی رخ میداد، اکنون بخش عمدهای از تقابلها در فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و عرصه افکار عمومی جریان دارد.
حجتالاسلام سید مهدی موسوی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار ما اظهار کرد: امروز دشمنان ملتها تلاش میکنند با تحریف واقعیتها، ناامیدی، بیاعتمادی و فروپاشی هویتی را گسترش دهند. این همان چیزی است که از آن بهعنوان جنگشناختی یاد میشود.
وی افزود: اگر بخواهیم برای این جنگ الگو پیدا کنیم، باید به عاشورا رجوع کنیم. زیرا امام حسین (ع) و یارانش تنها با شمشیر نجنگیدند؛ آنان با آگاهیبخشی و روشنگری نیز مبارزه کردند.
موسوی ادامه داد: عاشورا به ما میآموزد که حقیقت همیشه با اکثریت سنجیده نمیشود. ممکن است جریان حق در اقلیت باشد، اما با روشنگری و استقامت میتواند مسیر تاریخ را تغییر دهد. این درس بزرگی برای جامعه امروز است.
حضرت زینب (س)؛ قهرمان روایت حقیقت
اگر عاشورا در روز دهم محرم به پایان میرسید، شاید هرگز به یک جریان ماندگار تاریخی تبدیل نمیشد. آنچه پیام کربلا را جاودانه کرد، رسالت حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) در تبیین و روایت حقیقت بود.
حجتالاسلام علی چراغیپور، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان ایلام، در این باره گفت: حضرت زینب (س) نمونه کامل یک انسان آگاه، شجاع و مسئولیتپذیر است. او پس از شهادت امام حسین (ع) اجازه نداد حقیقت در میان تبلیغات حکومت اموی گم شود.
وی افزود: در واقع، حضرت زینب (س) نخستین راوی و تبیینگر عاشورا بود. ایشان با خطبههای روشنگرانه خود در کوفه و شام، افکار عمومی را بیدار کرد و چهره واقعی حکومت یزید را به مردم نشان داد.
چراغی تأکید کرد: امروز نیز جامعه ما به چنین روحیهای نیاز دارد. در عصر رسانه، هر فرد میتواند نقش یک روایتگر را ایفا کند. اگر حقیقت درست روایت نشود، میدان در اختیار تحریفکنندگان قرار میگیرد.
جوانان؛ مخاطبان اصلی پیام عاشورا
یکی از دغدغههای مهم کارشناسان، نحوه انتقال مفاهیم عاشورایی به نسل جدید است. نسلی که در فضای دیجیتال رشد کرده و با شیوههای متفاوتی از دریافت اطلاعات مواجه است.
علی مرادی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی ایلام، معتقد است: نسل جوان امروز به دنبال پاسخهای منطقی و اقناعکننده است. نمیتوان صرفاً با تکرار مفاهیم کلیشهای انتظار داشت که ارتباط عمیقی با عاشورا برقرار کند.
وی افزود: باید ابعاد عقلانی، اجتماعی و انسانی عاشورا برای جوانان تبیین شود. جوان امروز باید بداند که امام حسین (ع) چگونه تصمیم گرفت، چرا تصمیم گرفت و چه اهدافی را دنبال میکرد.
مرادی ادامه داد: وقتی درباره وفاداری حضرت عباس (ع) سخن میگوییم، در واقع درباره تعهد اجتماعی صحبت میکنیم. وقتی از حضرت زینب (س) سخن میگوییم، درباره مسئولیت رسانهای و جهاد تبیین حرف میزنیم. این مفاهیم باید با زبان روز بازتعریف شوند.
عاشورا و نقش آن در مقاومت ملتها
فرهنگ عاشورا تنها محدود به مرزهای ایران نیست. امروز در بسیاری از کشورهای منطقه و حتی جهان، پیام کربلا بهعنوان نماد مقاومت در برابر ظلم شناخته میشود.
کریمی در این باره میگوید: از فلسطین گرفته تا لبنان و دیگر ملتهایی که برای حفظ کرامت خود مبارزه میکنند، نام امام حسین (ع) و فرهنگ عاشورا الهامبخش است. دلیل این موضوع آن است که عاشورا از مرزهای مذهبی فراتر رفته و به یک مفهوم انسانی تبدیل شده است.
وی افزود: آزادیخواهی، عدالتطلبی، دفاع از مظلوم و ایستادگی در برابر زورگویی، ارزشهایی جهانی هستند. به همین دلیل است که عاشورا همچنان در جهان معاصر موردتوجه قرار دارد.
ایلام؛ سرزمین پیوند خورده با فرهنگ عاشورا
استان ایلام به دلیل همجواری با عتباتعالیات و نقشآفرینی در میزبانی زائران اربعین، جایگاه ویژهای در فرهنگ عاشورایی کشور دارد.
چراغی اظهار کرد: مردم ایلام سالهاست که با فرهنگ ایثار و خدمت زندگی کردهاند. در دوران دفاع مقدس و همچنین در اربعین حسینی، این استان جلوههای کمنظیری از همدلی و فداکاری را به نمایش گذاشته است.
وی افزود: اربعین نشان داد که فرهنگ عاشورا همچنان توانایی بسیج اجتماعی و ایجاد وحدت را دارد. میلیونها انسان از ملیتها و قومیتهای مختلف در کنار یکدیگر قرار میگیرند و تصویری از همبستگی انسانی ارائه میکنند.
عاشورا؛ راهبردی برای آینده
کارشناسان بر این باورند که عاشورا نباید صرفاً در مراسم عزاداری خلاصه شود. این فرهنگ زمانی اثرگذار خواهد بود که به سبک زندگی، نظام تربیتی و برنامهریزی فرهنگی کشور تبدیل شود.
اگر میخواهیم جامعهای مسئولیتپذیر، امیدوار و متحد داشته باشیم، باید مفاهیم عاشورا را وارد نظام آموزشی، رسانهای و فرهنگی کنیم. این مفاهیم ظرفیت آن را دارند که بسیاری از آسیبهای اجتماعی را کاهش دهند.
فرهنگ عاشورا به انسان میآموزد که در برابر مشکلات تسلیم نشود، امید خود را از دست ندهد و برای تحقق عدالت تلاش کند. این دقیقاً همان چیزی است که جامعه امروز به آن نیاز دارد.
عاشورا پس از گذشت قرنها همچنان زنده، پویا و اثرگذار است. این نهضت بزرگ تنها یک خاطره تاریخی نیست، بلکه یک مکتب تمدنساز است که میتواند پاسخگوی بسیاری از نیازهای جوامع معاصر باشد. در ایران سال ۱۴ که جامعه با چالشها و فرصتهای متعددی روبهرو است، بازخوانی عالمانه و هوشمندانه فرهنگ عاشورا بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
پیام امام حسین (ع)، پیام کرامت، آگاهی، عدالت و مسئولیت است. پیام حضرت عباس (ع)، وفاداری و ایثار است و پیام حضرت زینب (س)، روشنگری و روایت حقیقت. این سه ضلع، در کنار یکدیگر نقشه راهی را ترسیم میکنند که میتواند جامعه را در مسیر وحدت، پیشرفت و عزت ملی هدایت کند.
امروز عاشورا تنها برای گریستن نیست؛ برای اندیشیدن، شناختن، انتخاب کردن و حرکت کردن است. هرجا سخن از عدالت، مقاومت، آزادگی و کرامت انسانی باشد، عاشورا زنده است و هرجا حقیقت نیازمند روایت باشد، صدای زینب کبری (س) همچنان شنیده میشود.
انتهای خبر/ر