به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، سوم خرداد در حافظه تاریخی ملت ایران تنها یک روز تقویمی نیست؛ روزی است که مفهوم «مقاومت» از دل ویرانیها برخاست و معادلات سیاسی و نظامی منطقه را تغییر داد. فتح خرمشهر در سال ۱۳۶۱ نه فقط یک پیروزی نظامی، بلکه نقطهای تعیینکننده در تثبیت هویت ملی و انقلابی جمهوری اسلامی ایران بود؛ رخدادی که هنوز پس از دههها، در ادبیات سیاسی و راهبردی کشور جایگاه ویژهای دارد.
امروز و در شرایطی که تنشهای ایران و آمریکا در ابعاد مختلف سیاسی، امنیتی، رسانهای و اقتصادی ادامه دارد، بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازخوانی سوم خرداد میتواند تصویری روشن از شیوه مواجهه ملت ایران با فشارهای خارجی ارائه دهد؛ چراکه روح حاکم بر آزادسازی خرمشهر، همان روحیهای است که امروز نیز در برابر فشارهای بینالمللی و تهدیدهای خارجی مورد استناد قرار میگیرد.
فتح خرمشهر در عملیات بیتالمقدس، نه یک حادثه مقطعی، بلکه محصول ماهها برنامهریزی، ایثار و هماهنگی میان نیروهای ارتش، سپاه و مردم بود؛ عملیاتی که بعدها زمینهساز شکلگیری عملیات رمضان و تغییر راهبرد ایران در جنگ تحمیلی شد.
خرمشهر؛ شهری که نماد مقاومت شد
خرمشهر در نخستین روزهای آغاز جنگ تحمیلی، به یکی از مهمترین اهداف ارتش بعث عراق تبدیل شد. موقعیت راهبردی این شهر در جنوب کشور، نزدیکی به اروندرود و اهمیت اقتصادی و بندری آن، باعث شده بود رژیم بعث تصور کند با اشغال خرمشهر میتواند ایران را وادار به عقبنشینی سیاسی کند.
اما مقاومت مردم و نیروهای مدافع شهر، معادلات صدام را به هم ریخت. اگرچه خرمشهر پس از ۳۴ روز مقاومت سنگین سقوط کرد، اما همان مقاومت اولیه، به یکی از ماندگارترین حماسههای دفاع مقدس تبدیل شد.
حسن بختیاری از رزمندگان دوران دفاع مقدس در گفتگو با خبرنگار ما اظهار کرد: خرمشهر فقط یک شهر نبود؛ ما احساس میکردیم اگر خرمشهر بماند، روحیه ملت ایران باقی میماند و اگر سقوط کند، دشمن تصور میکند میتواند انقلاب را از پا دربیاورد.
وی افزود: بسیاری از رزمندگان با کمترین امکانات میجنگیدند، اما باور داشتند که دفاع از خرمشهر دفاع از تمام کشور است.
عملیات بیتالمقدس؛ معادلهای که تغییر کرد
پس از اشغال خرمشهر، ایران عملیات گسترده بیتالمقدس را با هدف آزادسازی مناطق اشغالی آغاز کرد؛ عملیاتی که از دهم اردیبهشت ۱۳۶۱ کلید خورد و در نهایت سوم خرداد به آزادسازی خرمشهر انجامید.
این عملیات یکی از پیچیدهترین و مهمترین عملیاتهای دوران دفاع مقدس بود. هماهنگی میان ارتش و سپاه، عبور از موانع طبیعی و خطوط دفاعی عراق و حضور گسترده نیروهای مردمی، از ویژگیهای مهم عملیات بیتالمقدس به شمار میرفت.
بسیاری از کارشناسان نظامی معتقدند آزادسازی خرمشهر، نقطه شکست راهبرد تهاجمی عراق بود؛ زیرا پس از آن، رژیم بعث دیگر نتوانست ابتکار عمل را مانند ماههای نخست جنگ در اختیار داشته باشد.
علی مرادی پژوهشگر حوزه دفاع مقدس در این خصوص گفت: فتح خرمشهر تنها بازپسگیری یک شهر نبود؛ این عملیات نشان داد جمهوری اسلامی توان عبور از بحرانهای بزرگ را دارد.
وی ادامه داد: تا پیش از سوم خرداد، بسیاری از قدرتهای جهانی تصور میکردند ایران توان ادامه جنگ را ندارد، اما فتح خرمشهر تمام محاسبات منطقهای و بینالمللی را تغییر داد.
سوم خرداد؛ روز شکست محاسبات قدرتهای جهانی
در دوران جنگ تحمیلی، عراق تنها نبود. بسیاری از قدرتهای غربی و برخی کشورهای منطقه، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از رژیم بعث حمایت میکردند. کمکهای تسلیحاتی، اطلاعاتی و مالی گسترده به عراق، بخشی از این حمایتها بود.
در چنین شرایطی، فتح خرمشهر تنها شکست عراق محسوب نمیشد؛ بلکه شکست مجموعهای از تحلیلها و حمایتهای بینالمللی بود که روی سقوط جمهوری اسلامی حساب کرده بودند.
حسین عباسی استاد علوم سیاسی در گفتگو با خبرنگار ما اظهار کرد: اهمیت سوم خرداد در این است که نشان داد اراده ملتها میتواند بر محاسبات قدرتهای جهانی غلبه کند.
وی افزود: امروز نیز در مواجهه ایران و آمریکا، همین مسئله اهمیت دارد. آمریکا تصور میکند فشار اقتصادی و سیاسی میتواند رفتار ایران را تغییر دهد، اما تجربه دفاع مقدس نشان داده ملت ایران در شرایط فشار، انسجام بیشتری پیدا میکند.
ارتباط سوم خرداد با تقابل امروز ایران و آمریکا
هرچند شرایط امروز با دوران دفاع مقدس تفاوتهای فراوانی دارد، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند روح حاکم بر مقاومت ملت ایران همچنان مشابه همان دوران است.
امروز جنگ ایران و آمریکا صرفاً یک نبرد نظامی مستقیم نیست؛ بلکه در حوزههای اقتصادی، رسانهای، امنیتی و دیپلماتیک جریان دارد. تحریمهای گسترده، فشارهای سیاسی و تلاش برای انزوای منطقهای ایران، بخشی از این تقابل محسوب میشود.
با این حال، جریان رسمی جمهوری اسلامی همواره تلاش کرده تجربه دفاع مقدس و به ویژه فتح خرمشهر را به عنوان الگویی از «ایستادگی در برابر فشار خارجی» بازخوانی کند.
حجتالاسلام سیدمهدی موسوی پژوهشگر مسائل فرهنگی در این باره گفت: سوم خرداد به ما یادآوری میکند که بسیاری از پیروزیها ابتدا غیرممکن به نظر میرسند.
وی تصریح کرد: همانطور که دشمنان تصور میکردند خرمشهر هرگز آزاد نمیشود، امروز هم برخی فکر میکنند ایران در برابر فشارهای آمریکا ناچار به تسلیم خواهد شد، در حالی که تجربه تاریخی ملت ایران چیز دیگری را نشان میدهد.
فتح خرمشهر؛ پیروزی وحدت ملی
یکی از مهمترین ویژگیهای عملیات بیتالمقدس، وحدت میان نیروهای مختلف بود. ارتش، سپاه، بسیج و مردم در کنار یکدیگر قرار گرفتند و همین انسجام، نقش مهمی در موفقیت عملیات داشت.
امروز نیز بسیاری از مسئولان و تحلیلگران بر این باورند که عبور از بحرانهای کنونی کشور، نیازمند همان روحیه همدلی و وحدت ملی است.
زهرا یوسفی فعال فرهنگی در گفتگو با خبرنگار ما اظهار کرد: نسل جوان باید بداند فتح خرمشهر فقط یک عملیات نظامی نبود؛ این پیروزی نتیجه اعتماد مردم به یکدیگر و ایستادگی جمعی بود.
وی افزود: اگر امروز هم بخواهیم در برابر فشارهای خارجی موفق باشیم، باید همان سرمایه اجتماعی و وحدت را تقویت کنیم.
خرمشهر در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی
پس از پایان جنگ، خرمشهر به یکی از مهمترین نمادهای فرهنگی و سیاسی جمهوری اسلامی تبدیل شد. جمله معروف «خرمشهر را خدا آزاد کرد» که از سوی بنیانگذار انقلاب اسلامی مطرح شد، به بخشی از حافظه سیاسی کشور تبدیل شد.
.jpg)
در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، خرمشهر نماد پیروزی ایمان، مقاومت و اتکا به ظرفیت داخلی است. به همین دلیل، هر سال سوم خرداد نه تنها به عنوان سالروز یک عملیات نظامی، بلکه به عنوان روز مقاومت، ایثار و پیروزی گرامی داشته میشود.
این مسئله در سالهای اخیر و همزمان با افزایش تنشهای منطقهای، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بسیاری از سخنرانیها و تحلیلهای سیاسی، از تجربه خرمشهر برای تبیین سیاست مقاومت در برابر فشارهای آمریکا استفاده میکنند.
نسل جدید و روایت دفاع مقدس
یکی از چالشهای امروز، انتقال مفاهیم دفاع مقدس به نسل جوان است؛ نسلی که جنگ را تجربه نکرده و بیشتر از طریق رسانهها با آن آشنا میشود.
کارشناسان فرهنگی معتقدند اگر روایت صحیح و واقعی از عملیاتهایی مانند بیتالمقدس ارائه نشود، ممکن است ابعاد تاریخی و هویتی این رخدادها به مرور کمرنگ شود.
مریم حیدری پژوهشگر حوزه رسانه گفت: نسل امروز نیاز دارد بداند چرا سوم خرداد هنوز اهمیت دارد.
وی افزود: فتح خرمشهر فقط متعلق به گذشته نیست؛ این رخداد بخشی از هویت معاصر ایران است و میتواند در فهم بسیاری از تحولات امروز منطقه و جهان نقش داشته باشد.
سوم خرداد؛ فراتر از یک پیروزی نظامی
امروز پس از گذشت دههها از آزادسازی خرمشهر، سوم خرداد همچنان در حافظه تاریخی ملت ایران زنده است. این روز برای بسیاری از مردم، یادآور روزی است که ایران توانست در سختترین شرایط، معادلات جنگ را تغییر دهد.
فتح خرمشهر ثابت کرد که قدرت نظامی بدون پشتوانه مردمی نمیتواند پیروز نهایی میدان باشد. همچنین نشان داد ملتهایی که بر هویت و استقلال خود تکیه میکنند، حتی در برابر ائتلافهای بزرگ نیز توان مقاومت دارند.
ارتباط میان سوم خرداد، عملیات رمضان و تقابل امروز ایران و آمریکا نیز دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند؛ نقطهای که در آن «اراده ملی» به مهمترین عامل تعیینکننده تبدیل میشود.
شاید به همین دلیل است که سوم خرداد هنوز تنها یک مناسبت تاریخی نیست؛ بلکه روایتی زنده از نبرد ارادهها در تاریخ معاصر ایران به شمار میرود.
انتهای خبر/ر