به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»،افزایش بارندگیهای امسال در استان ایلام موجب شده طبیعت زاگرس در این منطقه چهرهای کمنظیر از سرسبزی و طراوت به خود بگیرد. جنگلها، مراتع و دامنههای کوهستانی در بسیاری از نقاط استان با پوشش گیاهی انبوه، علفزارهای تازهروییده و رشد قابل توجه گونههای مرتعی همراه شدهاند؛ وضعیتی که در نگاه نخست نویدبخش سالی پربرکت برای منابع طبیعی، دامداران و حیاتوحش منطقه است.
این بارشهای مناسب، بهویژه در فصلهای پاییز و زمستان گذشته، زمینهای فراهم کرده تا پوشش گیاهی در مناطق جنگلی و کوهستانی زاگرس به شکل قابل توجهی تقویت شود. بسیاری از دشتها و ارتفاعات استان اکنون سبزپوش شدهاند و چشماندازهای طبیعی ایلام را به یکی از زیباترین دورههای سالهای اخیر تبدیل کردهاند. رشد سریع گیاهان خودرو و علفزارها، علاوه بر زیبایی بصری، نشاندهنده بهبود نسبی شرایط اکولوژیکی منطقه نیز هست.
با این حال، کارشناسان محیطزیست و منابع طبیعی هشدار میدهند که همین وضعیت مطلوب، در صورت بیتوجهی و نبود مدیریت اصولی، میتواند در ماههای گرم سال به یک تهدید جدی تبدیل شود. با آغاز فصل گرما و خشک شدن تدریجی پوششهای علفی، حجم زیادی از گیاهان خشکشده در سطح جنگلها و مراتع باقی میماند که در صورت کوچکترین عامل انسانی یا طبیعی، میتواند به سرعت به آتش تبدیل شود.
تجربه سالهای گذشته در استان نشان داده است که آتشسوزیهای جنگلی اغلب از همین پوششهای سطحی و خشک آغاز شده و در مدت کوتاهی به بخشهای وسیعتری از جنگلها، بهویژه جنگلهای ارزشمند بلوط زاگرس، سرایت کرده است. شرایط توپوگرافی استان ایلام، شامل ارتفاعات سختگذر و مناطق کوهستانی، نیز عملیات مهار آتش را دشوارتر کرده و در برخی موارد موجب تأخیر در رسیدن نیروهای امدادی به محل حادثه شده است.
جنگلهای بلوط زاگرس از مهمترین سرمایههای طبیعی کشور محسوب میشوند؛ جنگلهایی که نقش حیاتی در حفظ منابع آب، جلوگیری از فرسایش خاک، تعدیل آبوهوا، تولید اکسیژن و حفظ تنوع زیستی دارند. هرگونه آسیب به این پوشش ارزشمند طبیعی میتواند پیامدهای گستردهای در حوزههای زیستمحیطی، اقتصادی و حتی اجتماعی به دنبال داشته باشد و روند بازسازی آنها نیز سالها زمان میبرد.
در چنین شرایطی، کارشناسان بر ضرورت اجرای برنامههای پیشگیرانه تأکید دارند؛ از جمله پاکسازی اصولی علفزارهای خشک در مناطق حساس، آموزش جوامع محلی، افزایش پایش میدانی در فصل گرما و استفاده از ظرفیت نیروهای مردمی و دهیاریها برای گزارش سریع هرگونه آتشسوزی احتمالی. همچنین فرهنگسازی عمومی در زمینه پرهیز از روشن کردن آتش در طبیعت، یکی از مهمترین راهکارهای کاهش خطرات احتمالی عنوان میشود.
در مجموع، هرچند بارندگیهای امسال جلوهای زیبا و سرسبز به طبیعت ایلام بخشیده است، اما حفظ این سرمایه طبیعی نیازمند دقت، همکاری عمومی و مدیریت هوشمندانه است تا این طراوت به تهدیدی در فصل تابستان تبدیل نشود و جنگلهای ارزشمند زاگرس از خطر آتشسوزی در امان بمانند.
پیشگیری مهمتر از مقابله با حریق است
صید نبی امامی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی«ایلام بیدار»،اظهار کرد: طبیعت زاگرس در سال جاری بهدلیل بارشهای مناسب و قابل توجه، با افزایش چشمگیر پوشش گیاهی مواجه شده و چهرهای کاملاً سرسبز و گسترده به خود گرفته است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ایلام بیان کرد: این شرایط در نگاه اول یک فرصت ارزشمند برای مراتع، جنگلها و تنوع زیستی منطقه محسوب میشود، اما بر اساس اصول اکولوژی حریق، در صورت نبود مدیریت و اقدامات پیشگیرانه میتواند در فصل گرما به تهدیدی جدی و گسترده تبدیل شود. تجربه سال ۱۳۸۶ در استان ایلام نشان داد که اجرای اقدامات پیشگیرانه و مدیریت بهموقع میتواند از خسارتهای سنگین و گسترده به جنگلهای بلوط جلوگیری کند.
وی ادامه داد: چند عامل مهم باعث شده است امسال شرایط نسبت به سالهای گذشته حساستر باشد. بارندگیهای اخیر موجب رشد گسترده پوشش گیاهی و علفی سبک در سطح وسیعی از مناطق شده است. این پوشش در ماههای گرم سال خشک میشود و به مادهای بسیار قابل اشتعال تبدیل خواهد شد؛ بهگونهای که حتی یک جرقه کوچک میتواند موجب آتشسوزی گسترده در هزاران هکتار از مراتع و جنگلها شود.
امامی گفت: در مناطق کوهستانی و حفاظتشدهای مانند مانشت و قلارنگ، آتشسوزیها معمولاً در ارتفاعات بالا رخ میدهد. این مناطق به دلیل شیبهای تند، صعبالعبور بودن مسیرها و کمبود امکانات دسترسی، شرایط بسیار دشواری برای عملیات اطفای حریق ایجاد میکنند و همین موضوع باعث میشود زمان طلایی مهار آتش که معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه است، از دست برود.
وی افزود: در چنین شرایطی، نیروهای امدادی گاهی مجبورند مسافتهایی بین ۳ تا ۱۰ کیلومتر را بهصورت پیاده و در ارتفاعات سختگذر طی کنند که این مسئله سرعت واکنش را بهشدت کاهش میدهد.
امامی ادامه داد: آتشسوزی تنها به نابودی درختان محدود نمیشود، بلکه موجب از بین رفتن میلیونها میکروارگانیسم مفید خاک، تخریب بانک بذر طبیعی و افزایش چندبرابری فرسایش خاک در فصل بارندگی میشود. در برخی مناطق، شدت فرسایش پس از حریق تا ۵ برابر افزایش مییابد و این موضوع اکوسیستم را برای سالهای طولانی دچار آسیب میکند.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ایلام بیان کرد: برای مدیریت این شرایط، استفاده از ظرفیت نیروهای محلی و دیدهبانان محیط زیست ضروری است. این افراد به دلیل شناخت کامل از مسیرهای کوهستانی و مناطق صعبالعبور، میتوانند در کمتر از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه وقوع آتش یا عوامل خطرآفرین را گزارش دهند و نقش مهمی در جلوگیری از گسترش حریق داشته باشند.
وی ادامه داد: همچنین تجهیز این نیروها به موتورسیکلت برای گشتزنی مستمر در شعاعهای ۵ تا ۱۵ کیلومتری و استفاده از تجهیزات سبک اطفای حریق مانند دمندههای قابل حمل با وزن کمتر از ۱۰ کیلوگرم، در مناطق کوهستانی بسیار مؤثرتر از تجهیزات سنگین و غیرقابل جابجایی است.
امامی تصریح کرد: اصل اساسی در مدیریت حریق، پیشگیری بهجای مقابله است. تجربه نشان داده که هزینه اقدامات پیشگیرانه معمولاً کمتر از ۱۰ درصد خسارتهای ناشی از آتشسوزیهای گسترده است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ایلام اضافه کرد: در مقابل، نابودی حتی یک درخت بلوط چندصدساله که گاهی بیش از ۳۰۰ تا ۵۰۰ سال عمر دارد، خسارتی غیرقابل جبران برای اکوسیستم منطقه محسوب میشود.
وی گفت: جنگلهای زاگرس متعلق به نسل حاضر و نسلهای آینده هستند و حفاظت از آنها نیازمند همکاری همگانی است. هرگونه بیاحتیاطی، حتی در مقیاسهای کوچک، میتواند منجر به آتشسوزیهای گسترده در سطح صدها هکتار شود.
امامی در پایان بیان کرد: بنابراین لازم است همه دستگاهها، جوامع محلی و مردم با حساسیت کامل در فصل گرم سال، در حفاظت از این سرمایه طبیعی نقش فعال داشته باشند.
انتهای خبر/م