به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، در حالی که اقتصاد ایران در سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله تحریمها، ناترازیهای ساختاری و فشارهای خارجی مواجه بوده، برخی تحلیلها از شکلگیری یک چرخه معیوب و بحرانزا در بطن اقتصاد کشور حکایت دارد؛ چرخهای که میتواند در صورت تداوم، تبعات سنگینی برای معیشت مردم و پایداری اقتصادی به همراه داشته باشد.
بررسی روندهای جاری نشان میدهد مجموعهای از عوامل بههمپیوسته، از خروج اسکناس تا اختلال در نظام پرداخت و افزایش فشار برای چاپ پول، در حال شکلدهی به یک وضعیت نگرانکننده هستند.
عبدالله شایان در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: تحلیل روندهای جاری در اقتصاد ایران نشاندهنده شکلگیری یک بحران اقتصادی است. شواهد میدانی حاکی از آن است که اقتصاد ایران وارد یک چرخه مخرب سهمرحلهای شده است: اول؛ قاچاق سیستماتیک پول نقد (ریال) به خارج از کشور، دوم؛ ایجاد بحران نقدینگی و فلج شدن نظام پرداختهای داخلی در سایه ناامنی و قطعی زیرساختها بویژه در صورت ادامه احتمالی جنگ به شکل حادتر، و سوم؛ فشار فزاینده بر بانک مرکزی برای چاپ پول بدون پشتوانه که موتور محرکه اَبَرتورم را روشن می کند.
خروج سیستماتیک اسکناس از چرخه
شایان در ادامه گفت: برخلاف تصور رایج که هدف از قاچاق پول، خروج سرمایه است، پدیدهای که اکنون رخ داده، خروج برنامهریزیشده اسکناسهای درشت (ایرانچکهای یک و نیم میلیون تومانی و اسکناسهای نو) برای تأمین مالی شبکههای قاچاق کالا و سوخت است.
وی خاطرنشان کرد: مکانیزم به این صورت است که شبکههای قاچاق که در خارج از کشور (عمدتاً در هرات افغانستان، اقلیم کردستان عراق و ترکیه) ذخایر ارزی دارند، برای پرداخت به تأمینکنندگان داخلی (مانند رانندگان تانکرهای سوخت) نیاز مبرمی به ریال نقد و غیرقابل ردیابی دارند. آنها حاضرند برای دریافت این اسکناسها، دلار را با ۲۰ تا ۳۰ درصد تخفیف نسبت به بازار آزاد عرضه کنند.
این استاد دانشگاه بیان داشت: نتیجه داخلی این روند، ایجاد شکاف نرخ ارز (دلار نقدی در برابر دلار حوالهای) است که دلالان بازار تهران و مشهد را به جمعآوری گسترده ایرانچکها و اسکناسهای نو تشویق میکند. این اسکناسها بهجای چرخش در اقتصاد داخلی، بهصورت فیزیکی از مرزها خارج میشوند و این امر بهطور مستقیم حجم پول در گردش قابل دسترس برای مردم را بهشدت کاهش داده است.
فلج شدن پرداختها
عضو هیات علمی دانشگاه ایلام گفت: در شرایط جنگی و تشدید تحریمها، قاچاق اسکناس، اقتصاد ایران را در برابر شوکهای زیرساختی آسیبپذیر کرده است.
وی تصریح کرد: فروپاشی شبکه پرداخت الکترونیک یکی از پیامدهای جدی این وضعیت است؛ حملات سایبری و قطعیهای مکرر برق، ستون فقرات اقتصاد دیجیتال (درگاههای پرداخت، کارتخوانها و اپلیکیشنهای بانکی) را هدف قرار داده است. اقتصاد ایران که بیش از ۹۰ درصد تراکنشهایش الکترونیکی بود، ناگهان به پرداخت نقدی وابسته شده است.
شایان گفت: در چنین شرایطی، بحران دسترسی به کالا نیز تشدید میشود؛ بهگونهای که ترکیب نبود اسکناس و از کار افتادن کارتخوانها منجر به وضعیتی شده که حتی در صورت وجود کالا در فروشگاهها، مردم توانایی خرید ندارند.
آتشبازی چاپ پول و خطر اَبَرتورم
وی با اشاره به آثار تورمی این پدیده گفت: خطرناکترین حلقه این زنجیره، نحوه واکنش سیاستگذار پولی به بحران است که خود میتواند به موتور محرکه فاجعه تبدیل شود. دولت در کنار کسری بودجه بالا و بحران بانکی، تنها راه پرداخت حقوق و تأمین هزینههای جاری را در استقراض از بانک مرکزی میبیند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: شواهد آماری نشاندهنده رشد بالای نقدینگی است و این حجم عظیم نقدینگی تزریقشده، در اقتصادی که در حوزه تولید با مشکلات اساسی مواجه است، مستقیماً به بازار داراییهای فیزیکی فشار وارد میکند.
وی در پایان گفت: این چرخه معیوب، نظام توزیع کالاهای اساسی را نیز در آستانه فروپاشی قرار داده و حتی خطر وقوع یک بحران انسانی را به همراه دارد. در نهایت، با تداوم این روند، عبور از مرز اَبَرتورم به یک واقعیت قابل پیشبینی تبدیل خواهد شد.
انتهای خبر/ر