به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، فصل بهار همواره فرصتی برای دیدار، صلهرحم و ساختن لحظههای مشترک در کنار خانواده بوده است؛ اما در سالهایی که بازیهای رایانهای و سرگرمیهای فردمحور سهم بیشتری از اوقات فراغت نسل جدید را به خود اختصاص دادهاند، بازگشت به بازیهای محلی میتواند بار دیگر روح نشاط جمعی را به خانهها و محلهها بازگرداند. بازیهایی که تنها سرگرمی نیستند، بلکه مدرسهای برای یادگیری همکاری، تحرک، خلاقیت و تقویت روابط اجتماعی به شمار میروند.
در روزگاری که بسیاری از کودکان و نوجوانان ساعتهای طولانی را در فضای مجازی و مقابل نمایشگرها سپری میکنند، بازیهای سنتی میتوانند جایگزینی سالم، کمهزینه و پرنشاط برای خانوادهها باشند. نوروز بهترین زمان برای زندهکردن این میراثفرهنگی و انتقال آن به نسل جدید است.
بازیهای محلی؛ سرمایه اجتماعی فراموششده
جامعهشناسان معتقدند بازیهای بومی و محلی تنها یک سرگرمی ساده نیستند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی هر منطقه محسوب میشوند. این بازیها در طول دههها و حتی قرنها شکلگرفتهاند و در دل خود فرهنگ همکاری، رقابت سالم، نشاط جمعی و همدلی را حفظ کردهاند.
حسین ندیمی کارشناس مسائل اجتماعی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار» گفت: بازیهای محلی زمینه گفتوگو و تعامل میان اعضای خانواده را فراهم میکنند و برخلاف بسیاری از سرگرمیهای فردی، همه اعضا را درگیر یک فعالیت مشترک میسازند.
وی افزود: در بسیاری از خانوادهها، کودکان و نوجوانان ساعتهای زیادی را بهتنهایی یا در فضای مجازی سپری میکنند و همین مسئله باعث کاهش ارتباطات عاطفی و اجتماعی شده است. بازیهای محلی میتوانند این فاصله را کمتر کنند.
ندیمی تصریح کرد: بسیاری از این بازیها مبتنی بر تحرک بدنی، سرعت عمل، تصمیمگیری و همکاری هستند؛ بنابراین علاوه بر سرگرمی، به رشد مهارتهای ذهنی و جسمی نیز کمک میکنند.
نوروز؛ بهترین زمان برای احیای سنتها
ایام نوروز به دلیل تعطیلی مدارس، دید و بازدیدهای خانوادگی و حضور بیشتر اعضای خانواده در کنار یکدیگر، بهترین فرصت برای بازگشت به بازیهای محلی است. درگذشته بسیاری از خانوادهها در حیاط خانهها، کوچهها و میدانهای محلی جمع میشدند و کودکان، نوجوانان و حتی بزرگترها در بازیهای گروهی شرکت میکردند.
امروز اگرچه شکل زندگی شهری تغییر کرده، اما هنوز هم میتوان این سنتها را در پارکها، حیاط مدارس، فضاهای روستایی و حتی خانههای بزرگتر احیا کرد.
زهرا ملکی پژوهشگر حوزه فرهنگ عامه در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: نوروز تنها زمان سفر و خرید نیست، بلکه فرصتی برای زنده نگهداشتن میراث ناملموس فرهنگی نیز هست. بازیهای محلی بخشی از این میراث هستند که اگر به آنها توجه نشود، بهتدریج فراموش خواهند شد.
وی افزود: هر بازی محلی روایتگر بخشی از تاریخ اجتماعی مردم است؛ از نوع تعاملات گرفته تا زبان، واژهها، روحیه همکاری و حتی شیوه زندگی گذشتگان.
بازیهایی که شادی میسازند
بازیهای سنتی تنوع فراوانی دارند و تقریباً برای هر گروه سنی میتوان نمونهای جذاب پیدا کرد. برخی از این بازیها بیشتر نیازمند تحرک هستند و برخی دیگر جنبه فکری و ذهنی دارند.
سجاد ابراهیمی مدرس دانشگاه در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: بازیهای محلی میتوانند لحظاتی بسازند که تا سالها در ذهن افراد باقی بماند، زیرا در آنها خنده، هیجان، رقابت و مشارکت جمعی وجود دارد.
وی افزود: بسیاری از خاطرات شیرین نسلهای گذشته مربوط به همین بازیهای ساده اما پرهیجان است؛ بازیهایی که بدون نیاز به ابزارهای گرانقیمت، جمعهای خانوادگی را گرم میکردند.
ابراهیمی گفت: امروز هم اگر خانوادهها بخواهند، میتوانند با کمترین امکانات چنین فضایی را دوباره ایجاد کنند.
«قمچان»؛ بازی محبوب ایلامیها
استان ایلام از جمله مناطقی است که بازیهای بومی متنوعی در آن رواج داشته و هنوز هم در برخی روستاها و محلهها اجرا میشود. یکی از این بازیها «قمچان» است که در برخی مناطق با نامهای نزدیک به آن شناخته میشود.
رضا محمدی پژوهشگر فرهنگ بومی در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: قمچان یکی از بازیهای پرطرفدار میان کودکان و نوجوانان بود که با دو تکه چوب و یک توپ کوچک انجام میشد.
وی افزود: در این بازی، بازیکن باید توپ را بامهارت پرتاب کند تا دیگران نتوانند آن را بگیرند. این بازی علاوه بر هیجان، باعث تقویت تمرکز، سرعت عمل و هماهنگی حرکتی میشد.
محمدی تصریح کرد: قمچان تنها یک بازی نبود، بلکه فرصتی برای جمعشدن بچههای محله و ایجاد دوستیهای پایدار محسوب میشد.
هفتسنگ؛ رقابت پرهیجان نسلها
از دیگر بازیهای پرطرفدار در نقاط مختلف کشور، هفتسنگ است. در این بازی، چند سنگ رویهم چیده میشود و تیم مقابل تلاش میکند با پرتاب توپ آنها را بریزد. سپس تیم مدافع باید پیش از برخورد توپ به بازیکنان، سنگها را دوباره بچیند.
این بازی ترکیبی از دقت، سرعت، همکاری گروهی و برنامهریزی است و همچنان میتواند برای نسل امروز جذاب باشد.
قایمموشک؛ بازی همیشه محبوب
قایمموشک یا آنگونه که در برخی مناطق ایلام گفته میشود «هِشار هِشاره»، از بازیهایی است که تقریباً در همه نسلها محبوب بوده است. نیاز به ابزار خاصی ندارد و میتواند در خانه، حیاط، پارک یا فضای باز اجرا شود.
کارشناسان معتقدند همین سادگی یکی از رازهای ماندگاری بازیهای سنتی است.
بازیهای محلی و سلامت جسم
یکی از نگرانیهای امروز خانوادهها، کاهش تحرک کودکان و نوجوانان است. نشستن طولانیمدت مقابل تلویزیون، تلفن همراه و رایانه، زمینهساز مشکلات جسمی متعددی شده است.
مهدی کریمی کارشناس تربیتبدنی در گفتوگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: بسیاری از بازیهای محلی نوعی ورزش کامل محسوب میشوند، زیرا در آنها دویدن، پریدن، خمشدن، هماهنگی دستوپا و فعالیت گروهی وجود دارد.
وی افزود: اگر خانوادهها هفتهای چند ساعت برای این بازیها زمان بگذارند، بخش مهمی از نیاز حرکتی فرزندان تأمین میشود.
کریمی گفت: نکته مهم آن است که کودک در قالب بازی ورزش میکند و احساس اجبار ندارد، بنابراین استقبال بیشتری نشان میدهد.
تقویت هوش اجتماعی با بازیهای سنتی
بازیهای محلی تنها بر جسم اثر نمیگذارند، بلکه مهارتهای اجتماعی را نیز تقویت میکنند. رعایت نوبت، پذیرش شکست، کارگروهی، مذاکره، حل اختلاف و احترام به قوانین، از جمله مهارتهایی است که کودکان در دلبازی میآموزند.
روانشناسان معتقدند کودکانی که در بازیهای گروهی شرکت میکنند، در آینده روابط اجتماعی موفقتری خواهند داشت.
تهدید فراموشی میراثفرهنگی
باوجود مزایای فراوان، بسیاری از بازیهای بومی در معرض فراموشی قرار گرفتهاند. تغییر سبک زندگی، آپارتماننشینی، کاهش فضاهای باز، سرگرمیهای دیجیتال و کمبود برنامهریزی فرهنگی از جمله دلایل این مسئله است.
برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند مدارس، شهرداریها و نهادهای فرهنگی جشنوارههای بازیهای محلی برگزار کنند تا نسل جدید با این ظرفیت ارزشمند آشنا شود.
نقش مدارس و رسانهها
مدارس میتوانند با اختصاص بخشی از زنگ ورزش به بازیهای سنتی، دانشآموزان را با این میراث آشنا کنند. رسانهها نیز با معرفی بازیهای محلی هر منطقه، آموزش قوانین آنها و پوشش جشنوارههای بومی نقش مهمی در احیای این فرهنگ دارند.
استان ایلام با تنوع قومی و فرهنگی خود ظرفیت ویژهای برای معرفی بازیهای محلی دارد؛ ظرفیتی که میتواند حتی به جاذبه گردشگری فرهنگی تبدیل شود.
خانوادهها از کجا شروع کنند؟
کارشناسان توصیه میکنند خانوادهها برای آغاز این مسیر، لازم نیست برنامه پیچیدهای داشته باشند. کافی است در دید و بازدیدهای نوروزی، بخشی از زمان جمع خانوادگی به یک بازی گروهی اختصاص داده شود.
حتی بازیهای سادهای مانند قایمموشک، هفتسنگ، طنابکشی یا تیلهبازی میتواند فضای خانه و جمع فامیلی را دگرگون کند.
نوروزی متفاوت با طعم خاطره
نسلهای گذشته نوروز را با صدای خنده بچهها در کوچهها، دویدنهای دستهجمعی و رقابتهای دوستانه بهخاطر میآورند. امروز نیز میتوان این خاطرات را برای کودکان و نوجوانان تکرار کرد؛ خاطراتی که هیچ صفحه نمایشگری جای آن را نمیگیرد.
بازیهای محلی نهتنها شادی میآفرینند، بلکه پلی میان نسلها هستند. وقتی پدربزرگ یا مادربزرگ قوانین یک بازی قدیمی را برای نوهها توضیح میدهد، در حقیقت تجربه و فرهنگ خود را منتقل میکند.
فصل بهار بهترین زمان برای بازگشت به سنتهایی است که خانواده را دور هم جمع میکند و نشاط واقعی میآفریند. بازیهای محلی و سنتی، نسخهای کمهزینه، سالم و پرهیجان برای تقویت روابط خانوادگی و اجتماعی هستند؛ بازیهایی که میتوانند جایگزینی مناسب برای بخشی از وابستگی به سرگرمیهای دیجیتال باشند.
اگر خانوادهها، مدارس و نهادهای فرهنگی برای احیای این میراث ارزشمند گام بردارند نهتنها بخشی از فرهنگ بومی حفظ میشود، بلکه نسل آینده نیز طعم شادیهای ساده اما ماندگار را خواهد چشید. نوروز امسال میتواند آغاز دوبارهای برای بازگشت بازیهای محلی به خانهها و محلهها باشد.
انتهای خبر/ر