به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، در میان رشتهکوههای سر به فلک کشیده زاگرس و در جنوب استان ایلام، شهرستانی قرار دارد که هر وجب از خاک آن، روایتی از تاریخ، تمدن و هویت ایرانی را در خود نهفته است؛ درهشهر، سرزمینی که گذشته و حال در آن به هم گره خورده و آثار بهجامانده از دورههای مختلف تاریخی، آن را به یکی از مهمترین کانونهای باستانی غرب کشور تبدیل کرده است.
این شهرستان که بهواسطهٔ پیشینه غنی تاریخی خود همواره موردتوجه باستانشناسان و پژوهشگران بوده، امروز با داشتن مجموعهای کمنظیر از آثار تاریخی، از جمله شهر باستانی سیمره، پل تاریخی گاومیشان، چهارطاقی ساسانی و تنگه بهرام چوبین، به یکی از ظرفیتهای مغفولمانده گردشگری در کشور تبدیل شده است؛ ظرفیتی که در صورت توجه جدی، میتواند نقش مهمی در توسعه اقتصادی و فرهنگی منطقه ایفا کند.
درهشهر؛ گنجینهای از تمدنهای کهن
درهشهر از جمله مناطقی است که به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و قرارگیری در مسیر ارتباطی تمدنهای باستانی، همواره محل سکونت و شکلگیری جوامع انسانی بوده است. آثار بهجامانده از دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی، نشاندهنده اهمیت این منطقه در دورههای مختلف تاریخی است.
کارشناسان حوزه میراثفرهنگی معتقدند که تنوع و تراکم آثار تاریخی در این شهرستان، آن را به یکی از مهمترین پایگاههای مطالعاتی در غرب ایران تبدیل کرده است؛ بهگونهای که هر کاوش جدید، لایهای تازه از تاریخ این سرزمین را آشکار میکند.
در سالهای اخیر، کشف آثار متعدد از محوطههای تاریخی درهشهر، بهویژه در محدوده شهر باستانی سیمره، بر اهمیت این منطقه افزوده است. این آثار که امروز در موزه باستانشناسی درهشهر نگهداری میشوند، نمایی روشن از زندگی، هنر و معماری مردمان گذشته را به نمایش میگذارند.
موزه باستانشناسی درهشهر؛ ویترین هویت تاریخی ایلام
موزه باستانشناسی درهشهر بهعنوان تنها موزه تخصصی باستانشناسی در استان ایلام، نقش مهمی در معرفی و حفظ آثار تاریخی این منطقه ایفا میکند. این موزه که مجموعهای ارزشمند از اشیای کشفشده از محوطههای تاریخی را در خود جایداده، امروز به یکی از مراکز مهم فرهنگی در غرب کشور تبدیل شده است.
آثار موجود در این موزه، شامل انواع سفالینهها، ابزارهای فلزی، اشیای تزیینی و بقایای معماری است که هرکدام، بخشی از تاریخ چندهزارساله این منطقه را روایت میکنند. کارشناسان بر این باورند که توسعه و تجهیز این موزه میتواند به افزایش آگاهی عمومی و جذب گردشگران کمک شایانی کند.
چهارطاقی ساسانی؛ نماد معماری آیینی ایران باستان
در میان آثار تاریخی درهشهر، چهارطاقی ساسانی جایگاه ویژهای دارد؛ بنایی که در حاشیه شهر و در روستای سرخآباد، در منطقهای موسوم به «تنوره سرخ گچی» واقع شده و بهعنوان یکی از آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
این بنا که بر اساس روایتهای تاریخی بهعنوان آتشکده مورداستفاده قرار میگرفته، نمونهای شاخص از معماری مذهبی دوره ساسانی به شمار میرود. چهارطاقیها در واقع ساختارهایی بودند که برای نگهداری آتش مقدس ساخته میشدند و نقش مهمی در آیینهای مذهبی آن دوره داشتند.
بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد که این بنا با استفاده از مصالح بومی و با بهرهگیری از تکنیکهای پیشرفته معماری آن زمان ساخته شده است. پلان مربعشکل بنا با ابعاد پنج در پنجمتر، دیوارهایی به ضخامت حدود ۸۰ سانتیمتر و گنبدی که با سیستم گوشواره بر روی چهارطاق قوسی قرار گرفته، از جمله ویژگیهای شاخص این اثر است.
وجود بقایای پلکانی در بخش جنوبی بنا که احتمالاً ورودی اصلی آن بوده، نشاندهنده طراحی دقیق و کارکرد مشخص این مجموعه است. همچنین دریچهای در بالای گنبد که احتمالاً برای خروج دود یا نورگیری تعبیه شده، از دیگر عناصر قابلتوجه این بناست.
سیمره؛ شهری که تاریخ در آن متوقف شد
در میان تمام آثار تاریخی درهشهر، شهر باستانی سیمره را میتوان شاخصترین و گستردهترین آنها دانست؛ شهری که روزگاری یکی از مراکز مهم سکونت در غرب ایران بوده و امروز بهعنوان بزرگترین محوطه تاریخی استان ایلام شناخته میشود.
این شهر که در حاشیه جنوب شرقی درهشهر کنونی قرار دارد، با وسعتی بیش از ۲۰۰ هکتار، یکی از نخستین آثار ثبتشده در فهرست ملی کشور است. مطالعات انجامشده نشان میدهد که سیمره به قرون اولیه اسلامی تعلق دارد و در آن زمان، یکی از شهرهای مهم منطقه محسوب میشده است.
باستانشناسان تاکنون چندین فصل کاوش در این محوطه انجام دادهاند که نتیجه آن، کشف آثار ارزشمندی از جمله بقایای ساختمانها، معابر، سیستمهای آبرسانی و تزیینات معماری بوده است. گچبریهای کشفشده در این منطقه، از جمله نمونههای کمنظیر هنر اسلامی در آن دوره به شمار میروند.
اما آنچه سیمره را به یک شهر خاص تبدیل کرده، سرنوشت ناگهانی آن است. بر اساس شواهد تاریخی، این شهر در سال ۳۳۴ هجری قمری بر اثر وقوع زلزلهای مهیب به طور کامل تخریب شده و ساکنان آن مجبور به ترک منطقه شدهاند. این حادثه باعث شد که سیمره بهصورت ناگهانی خالی از سکنه شود و در نتیجه، بسیاری از آثار آن بدون تغییر باقی بماند؛ موضوعی که امروز برای باستانشناسان اهمیت فراوانی دارد.
پل گاومیشان؛ شاهکار مهندسی در گذر زمان
یکی دیگر از آثار شاخص درهشهر، پل تاریخی گاومیشان است؛ پلی که بر روی رودخانه سیمره و در محل تلاقی آن با رود کشکان ساخته شده و بهعنوان یکی از بزرگترین پلهای تاریخی ایران شناخته میشود.
بر اساس نظر کارشناسان، ساخت اولیه این پل به دوره ساسانی بازمیگردد، اما در دورههای بعد، بهویژه در زمان اتابکان لر کوچک، مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. قوسهای جناغی آجری و بخشهای سنگی پل، نشاندهنده تغییرات و تعمیرات انجامشده در طول تاریخ است.
این پل درگذشته دارای پنج دهانه بزرگ بوده که امروزه تنها یکی از آنها سالم باقیمانده است. بااینحال، همین بخش باقیمانده نیز عظمت و شکوه معماری آن را بهخوبی نشان میدهد. دهانهای با عرض بیش از ۵۰ متر که بهعنوان بزرگترین دهانه پل در کشور شناخته میشود، از ویژگیهای منحصربهفرد این سازه است.
پل گاومیشان علاوه بر اهمیت تاریخی، از نظر موقعیت جغرافیایی نیز نقش مهمی در ارتباط مناطق مختلف داشته و در دورههای مختلف، بهعنوان یک مسیر راهبُردی مورداستفاده قرار گرفته است.
تنگه بهرام چوبین؛ تلاقی تاریخ و طبیعت
در فاصله هشتکیلومتری مسیر درهشهر به پلدختر، یکی از شگفتانگیزترین جاذبههای طبیعی و تاریخی منطقه قرار دارد؛ تنگهای که به نام بهرام چوبین، سردار نامدار ایرانی، شناخته میشود.
این تنگه که در دل کبیر کوه واقع شده، ترکیبی از طبیعت بکر و آثار تاریخی را در خود جایداده است. بر اساس روایتها، این منطقه بهعنوان شکارگاه یا مخفیگاه بهرام چوبین مورداستفاده قرار میگرفته است.
وجود بقایای قلعهها، دیوارهای سنگی، پلکانهای حجاریشده و آبانبارهایی که در دلسنگ ایجاد شدهاند، نشاندهنده اهمیت این منطقه درگذشته است. همچنین برجهای دیدبانی که هنوز هم در ورودی تنگه قابلمشاهده هستند، از دیگر نشانههای کاربری نظامی این مکان به شمار میروند.
ظرفیتهای مغفولمانده گردشگری
باوجود چنین مجموعهای از آثار تاریخی و طبیعی، درهشهر هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در صنعت گردشگری کشور پیدا کند. کمبود زیرساختهای مناسب، ضعف در معرفی و تبلیغات، و نبود برنامهریزی منسجم، از جمله عواملی است که مانع از بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها شده است.
کارشناسان معتقدند که توسعه گردشگری در این منطقه، علاوه بر حفظ و احیای آثار تاریخی، میتواند به ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی نیز کمک کند. ایجاد مسیرهای گردشگری، بهبود دسترسیها، توسعه اقامتگاههای بومگردی و استفاده از ظرفیتهای رسانهای، از جمله اقداماتی است که میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
ضرورت صیانت از میراث تاریخی
در کنار توسعه گردشگری، حفظ و نگهداری از آثار تاریخی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. بسیاری از این آثار در معرض آسیبهای طبیعی و انسانی قرار دارند و نیازمند توجه و حفاظت جدی هستند.
افزایش آگاهی عمومی، مشارکت مردم محلی در حفاظت از آثار، و تخصیص اعتبارات لازم برای مرمت و نگهداری، از جمله اقداماتی است که میتواند به صیانت از این میراث ارزشمند کمک کند.
شهرستان درهشهر، فرصتی برای بازتعریف هویت
شهرستان درهشهر را میتوان آیینهای از تاریخ و تمدن ایران دانست؛ منطقهای که در آن، نشانههایی از شکوه گذشته و ظرفیتهای آینده به طور همزمان قابلمشاهده است.
بازخوانی و معرفی این ظرفیتها، نهتنها به حفظ هویت فرهنگی کمک میکند، بلکه میتواند زمینهساز توسعه پایدار در منطقه نیز باشد. امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیاز است که نگاهها به این گنجینه تاریخی معطوف شود؛ گنجینهای که اگر بهدرستی شناخته و مدیریت شود، میتواند به یکی از قطبهای مهم گردشگری کشور تبدیل شود.
انتهای خبر/ر