به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، چهارطاقی موشکان در روستای موشکان، در فاصلهای حدود ۳ کیلومتری شهر سرابله در استان ایلام قرار دارد؛ اثری ارزشمند که امروز بخشهایی از آن زیر خاک و آوار مدفون شده و تنها بقایایی از شکوه گذشتهاش قابل مشاهده است. چهارطاقی موشکان، همچون بسیاری از سازههای مشابه در غرب ایران، یادگاری از دورههای کهن بهویژه عصر ساسانی به شمار میرود و نشاندهنده جایگاه ویژه آتش در فرهنگ و باورهای مردم آن زمان است.
آتش در زندگی انسانهای اولیه نقشی حیاتی ایفا میکرد؛ نهتنها به عنوان منبع گرما و روشنایی، بلکه بهعنوان عاملی تعیینکننده در تحول زیستی و فرهنگی بشر. پژوهشهای علمی نشان دادهاند که کشف و مهار آتش باعث تغییر در شیوه تغذیه انسان شد؛ پختن غذاها، کاهش مصرف مواد خام و در نتیجه بهبود عملکرد دستگاه گوارش، به تدریج زمینهساز رشد مغز و پیشرفتهای فکری و تکنولوژیک گردید. این روند، انسان را از یک موجود ابتدایی به سازنده ابزار و خالق تمدن بدل کرد.
در روزگاری که ابزارهای سادهای مانند کبریت یا فندک وجود نداشت، حفظ و نگهداری آتش اهمیت ویژهای داشت. به همین دلیل، در بسیاری از مناطق شهری و روستایی، آتشکدههایی ساخته میشد تا آتش همواره روشن بماند. مردم برای روشن کردن اجاق خانههای خود به این مکانها مراجعه میکردند و ذغال افروخته را به خانه میبردند. این کار اغلب بر عهده فرزندان خانواده بود و از همینجا اصطلاح «اجاق کور» برای خانوادههای بدون فرزند در فرهنگ عامه شکل گرفت.
با روی کار آمدن ساسانیان، دین زرتشت بهصورت رسمی مورد حمایت حکومت قرار گرفت و آتشکدهها بهعنوان مراکز مذهبی و آیینی گسترش یافتند. شاهان ساسانی در کنار ساخت کاخها و بناهای حکومتی، توجه ویژهای به احداث و مرمت این نیایشگاهها داشتند. چهارطاقیها که معماری شاخص این دوره به شمار میروند، معمولاً با چهار پایه و گنبدی بر فراز آن ساخته میشدند و محل نگهداری آتش مقدس بودند.
پس از ورود اعراب به ایران، بسیاری از این آتشکدهها تخریب شدند یا کاربری آنها تغییر یافت. با این حال، بقایای برخی از آنها همچنان در نقاط مختلف کشور باقی مانده است؛ آثاری که هرچند خاموش و نیمهویران، اما همچنان روایتگر بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی این سرزمین هستند. متأسفانه بسیاری از این بناها، از جمله چهارطاقی موشکان، به دلیل بیتوجهی و نبود برنامههای حفاظتی مناسب، در معرض فرسایش و نابودی تدریجی قرار دارند.
در استان ایلام، بخش قابل توجهی از این آثار تاریخی توسط پژوهشگرانی مانند لویی واندنبرگ شناسایی و معرفی شدهاند. از جمله این بناها میتوان به پشت اریشت میمه، پشت تیل، مهر (وربیل)، چن زیه، سیاهگل ایوان و کوشک قینفر موشکان اشاره کرد که هرکدام نشاندهنده گستردگی فرهنگ و معماری آیینی در این منطقه هستند.
چهارطاقی موشکان، فراتر از یک بنای تاریخی، نمادی از پیوند انسان با طبیعت و عناصر بنیادین زندگی همچون آتش است؛ اثری که حفاظت از آن، نهتنها پاسداشت گذشته، بلکه مسئولیتی در قبال میراث فرهنگی نسلهای آینده به شمار میرود.