به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، بازیهای بومی و محلی، بخش مهمی از میراثفرهنگی هر منطقه را تشکیل میدهند؛ میراثی که نهتنها سرگرمی، بلکه سبک زندگی، روحیه جمعی و هویت تاریخی مردمان یک سرزمین را بازتاب میدهد. در استان ایلام، بازیهای سنتی متعددی نسل به نسل منتقل شدهاند که در میان آنها «قلان» جایگاهی ویژه دارد؛ بازیای پرهیجان، گروهی و سرشار از نشاط که همچنان در برخی مناطق این استان زنده است.
در سالهای اخیر، با گسترش سبک زندگی شهری و کاهش تعاملات سنتی، بسیاری از این بازیها به حاشیه رانده شدهاند. با این حال، تلاشهایی برای احیای آنها در حال انجام است؛ تلاشهایی که نشان میدهد «قلان» نهتنها یک بازی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی مردم ایلام است که میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی نقشآفرین باشد.
قلان؛ بازی ساده، هیجانی عمیق
بازی قلان از جمله بازیهای سنتی، جذاب و دلپذیر استان ایلام است که معمولاً در فضای باز، بهویژه در فصل بهار و در دل طبیعت برگزار میشود. این بازی که ترکیبی از قدرت بدنی، تعادل و مهارت است، هم برای بازیکنان و هم برای تماشاگران، لحظاتی پرنشاط و پرهیجان رقم میزند.
در این بازی، شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم میشوند و هر گروه یک سرپرست یا مربی دارد. زمینبازی بهصورت ساده خطکشی میشود و رقابت در محدوده مشخصی آغاز میگردد. قلان به دو شکل کلی انجام میشود؛ نخست بهصورت تنبهتن و دیگری بهصورت گروهی که هر کدام قواعد و جذابیتهای خاص خود را دارند.
در حالت تنبهتن، دو نفر از هر گروه وارد میدان میشوند و در حالی که یک پای خود را از پشت با دست نگه داشتهاند، با استفاده از شانههای خود به حریف ضربه میزنند. هدف، برهمزدن تعادل حریف و خارجکردن او از میدان است. هرگونه ضربهای غیر از شانه، خطا محسوب شده و بازیکن خاطی از بازی حذف میشود.
بازیای برای همه؛ از کودک تا بزرگسال
یکی از ویژگیهای مهم بازی قلان، مشارکتپذیری بالای آن است. این بازی محدود به گروه سنی خاصی نیست و از نوجوانان تا بزرگسالان میتوانند در آن شرکت کنند. همین ویژگی باعث شده تا قلان درگذشته، به یکی از مهمترین سرگرمیهای جمعی در میان خانوادهها و طوایف تبدیل شود.
در همین رابطه، علی مرادی از پیشکسوتان ورزشهای بومی در ایلام در گفتگو با خبرنگار ما میگوید: درگذشته، قلان فقط یک بازی نبود؛ بهانهای بود برای دور هم جمعشدن. در روزهای بهاری، خانوادهها به طبیعت میرفتند و این بازی، محور شادی و تعامل میان آنها میشد.
وی افزود: این بازی علاوه بر ایجاد نشاط، نوعی تمرین برای تقویت بدن و افزایش روحیه رقابت سالم بود. جوانان با شرکت در این بازی، هم قدرت بدنی خود را میسنجیدند و هم یاد میگرفتند در چارچوب قوانین رقابت کنند.
نقش قلان در تقویت همبستگی اجتماعی
کارشناسان حوزه فرهنگی معتقدند بازیهای بومی مانند قلان، نقش مهمی در تقویت همبستگی اجتماعی دارند. این بازیها با ایجاد فضای تعامل، رقابت سالم و همکاری گروهی، زمینهساز شکلگیری روابط اجتماعی قویتر میشوند.
زهرا کریمی کارشناس فرهنگی در ایلام در این باره میگوید: قلان یک بازی ساده است، اما در دل خود مفاهیم عمیقی دارد. همکاری، احترام به قوانین، پذیرش شکست و تلاش برای پیروزی، همه در این بازی آموزش داده میشود.
وی ادامه داد: در شرایطی که جامعه با چالشهایی مانند کاهش تعاملات اجتماعی مواجه است، احیای چنین بازیهایی میتواند به بازسازی روابط اجتماعی کمک کند.
چالشهای پیشروی بازیهای بومی
باوجود اهمیت بازیهایی مانند قلان، این میراثفرهنگی با چالشهای جدی مواجه است. تغییر سبک زندگی، گسترش فناوری و کاهش حضور در فضاهای جمعی، از جمله عواملی هستند که باعث کمرنگشدن این بازیها شدهاند.
محمد رضایی یکی از معلمان تربیتبدنی در ایلام در این خصوص میگوید: دانشآموزان امروز بیشتر به بازیهای دیجیتال گرایش دارند و کمتر با بازیهای بومی آشنا هستند. اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است در آینده بسیاری از این بازیها به فراموشی سپرده شوند.
وی افزود: برای جلوگیری از این اتفاق، باید این بازیها وارد برنامههای آموزشی و فرهنگی شوند. مدارس میتوانند نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند.
تلاش برای احیای قلان
در سالهای اخیر، برخی نهادهای فرهنگی و ورزشی در استان ایلام اقداماتی برای احیای بازیهای بومی انجام دادهاند. برگزاری جشنوارههای محلی، مسابقات سنتی و برنامههای آموزشی، از جمله این اقدامات است.
حسین احمدی از فعالان حوزه ورزشهای بومی در ایلام میگوید: ما تلاش کردهایم با برگزاری مسابقات قلان در مناسبتهای مختلف، این بازی را به نسل جوان معرفی کنیم. استقبال خوبی هم صورتگرفته، اما هنوز راه زیادی در پیش داریم.
وی تأکید کرد: اگر حمایتهای بیشتری از سوی مسئولان صورت گیرد، میتوان این بازی را بهعنوان یک جاذبه فرهنگی و حتی گردشگری معرفی کرد.
قلان؛ ظرفیتی برای گردشگری فرهنگی
یکی از ظرفیتهای مغفول بازیهای بومی، نقش آنها در توسعه گردشگری فرهنگی است. معرفی بازیهایی مانند قلان به گردشگران، میتواند تجربهای متفاوت و جذاب برای آنها ایجاد کند.
در همین زمینه، رضا نادری کارشناس گردشگری در ایلام میگوید: گردشگران امروز به دنبال تجربههای اصیل هستند. بازیهای بومی میتوانند بخشی از این تجربه باشند. اگر این بازیها بهصورت سازمانیافته معرفی شوند، میتوانند به جذب گردشگر کمک کنند.
وی افزود: استان ایلام با داشتن طبیعت زیبا و فرهنگ غنی، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری دارد و قلان میتواند بخشی از این ظرفیت باشد.
ضرورت ثبت و مستندسازی
یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ بازیهای بومی، ثبت و مستندسازی آنهاست. بدون این کار، انتقال این میراث به نسلهای آینده با مشکل مواجه خواهد شد.
کارشناسان معتقدند باید قواعد، شیوه اجرا و حتی روایتهای مرتبط با این بازیها ثبت شود تا امکان آموزش و بازآفرینی آنها فراهم گردد.
بازی قلان، فراتر از یک سرگرمی ساده، بخشی از هویت فرهنگی مردم ایلام است؛ هویتی که در دل خود مفاهیمی چون همبستگی، نشاط و رقابت سالم را جای داده است. در شرایطی که جامعه با تغییرات سریع فرهنگی مواجه است، توجه به این میراث میتواند نقش مهمی در حفظ اصالتها و تقویت روابط اجتماعی ایفا کند.
احیای قلان، نیازمند همکاری همهجانبه نهادهای فرهنگی، آموزشی و ورزشی است. اگر این همکاری بهدرستی شکل گیرد، میتوان امیدوار بود که این بازی سنتی، نهتنها در میان مردم ایلام، بلکه در سطح ملی و حتی بینالمللی نیز شناخته شود.
قلان هنوز زنده است؛ در خاطرهها، در طبیعتهای بهاری و در میان مردمی که میخواهند ریشههای خود را حفظ کنند.
انتهای خبر/ر