به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، ماه مبارک رمضان در استان ایلام تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه بهعنوان یکی از عمیقترین جلوههای فرهنگ بومی و هویت اجتماعی مردم این منطقه شناخته میشود. ماهی که در آن، معنویت با سنتهای کهن در هم میآمیزد و فضای شهرها و روستاهای استان، رنگوبوی همدلی، مهربانی و نزدیکی به خداوند میگیرد.
رمضان؛ ماهی که حالوهوای شهر را تغییر میدهد
با نزدیکشدن به ماه رمضان، نشانههای آن در زندگی روزمره مردم ایلام نمایان میشود. مساجد و حسینیهها غبارروبی میشوند، خانهها بوی نان تازه و غذاهای محلی میگیرد و مردم با نوعی آمادگی روحی و اجتماعی به استقبال این ماه میروند. در بسیاری از محلههای قدیمی شهر، صدای تلاوت قرآن و مناجات از روزهای پایانی شعبان شنیده میشود.
حجتالاسلام اللهنور کریمیتبار، نماینده ولیفقیه در استان و امامجمعه ایلام، در یکی از سخنرانیهای خود درباره جایگاه رمضان در فرهنگ مردم این استان گفته است: ماه رمضان در ایلام تنها یک فریضه فردی نیست، بلکه یک سنت اجتماعی است که در آن روح تعاون، مهربانی و دستگیری از نیازمندان بیش از هر زمان دیگری نمود پیدا میکند.
سحرهای بیدارکننده؛ سنتهای قدیمی در محلهها
یکی از رسمهای قدیمی در برخی روستاها و محلههای قدیمی ایلام، بیدار کردن مردم برای سحری است. در گذشته، پیش از آنکه تلفن همراه و ساعتهای زنگدار رایج شود، افراد معتمدی در محلهها وظیفه بیدار کردن مردم را برعهده داشتند. این افراد که به آنها «سحرخوان» یا «بیدارگر» گفته میشد، با کوبیدن بر در خانهها یا خواندن اشعار مذهبی مردم را برای سحری بیدار میکردند.
اگرچه این سنت در شهرها کمرنگ شده، اما در برخی روستاهای مناطق جنوبی و شرقی استان هنوز هم نشانههایی از آن دیده میشود. سالمندان روستاها معتقدند که این رسم، علاوه بر بیدار کردن مردم، نوعی ارتباط و همدلی اجتماعی میان اهالی ایجاد میکرد.
سفرههای ساده اما صمیمی افطار
یکی از جلوههای زیبای رمضان در ایلام، سادگی و صمیمیت سفرههای افطار است. در بسیاری از خانوادهها، افطار با خرما، چای، نان محلی و آش یا سوپ ساده آغاز میشود. غذاهای محلی مانند آش رشته، حلیم، آبگوشت محلی و خورشهای سنتی در سفرهها دیده میشود.
در برخی مناطق، نانهای محلی تازهپخت نقش ویژهای در سفره افطار دارند. زنان خانهدار در روزهای ابتدایی رمضان، نانهای محلی مانند «فطیر» و «کلانه» را برای افطار آماده میکنند. بوی این نانها در کوچهها میپیچد و فضای خاصی به محلهها میدهد.
فاطمه نظری، یکی از بانوان فرهنگی شهر ایلام، درباره این رسم میگوید: در خانههای قدیمی، سفره افطار فقط برای اعضای خانواده نبود. اگر همسایهای تنها بود یا مهمانی سرزده میآمد، حتماً جایی برای او باز میشد. این روحیه هنوز هم در خیلی از محلهها وجود دارد.
افطاریهای دستهجمعی؛ نماد همدلی اجتماعی
برگزاری افطاریهای جمعی در مساجد، حسینیهها و حتی خانههای شخصی از دیگر سنتهای ریشهدار مردم ایلام در ماه رمضان است. در بسیاری از محلهها، اهالی بهصورت نوبتی افطاری میدهند و همسایهها را دعوت میکنند.
در برخی روستاها، یک یا چند شب از ماه رمضان به «افطاری عمومی» اختصاص دارد. در این شبها، اهالی روستا با کمک یکدیگر غذایی تهیه کرده و در مسجد یا میدان اصلی روستا میان همه توزیع میکنند. این رسم، علاوه بر تقویت روابط اجتماعی، نمادی از برابری و همدلی میان مردم است.
شبهای قدر؛ اوج معنویت در مساجد و حسینیهها
شبهای قدر در ایلام حالوهوای خاصی دارد. مساجد و حسینیهها از ساعات اولیه شب مملو از جمعیتی میشود که برای احیا و دعا گرد هم آمدهاند. حضور جوانان و نوجوانان در این مراسم، یکی از جلوههای قابلتوجه این شبهاست.
عبدالرضا محمدی، استاد دانشگاه و پژوهشگر فرهنگ بومی، معتقد است: شبهای قدر در ایلام یک رویداد صرفاً مذهبی نیست، بلکه یک تجربه جمعی از معنویت است. در این شبها، افراد از طبقات مختلف اجتماعی کنار هم مینشینند و این همنشینی، نوعی وحدت اجتماعی ایجاد میکند.
قرآنخوانیهای خانوادگی و محلهای
یکی از رسوم رایج در ایلام، برگزاری جلسات قرآنخوانی در خانههاست. در بسیاری از محلهها، خانوادهها بهصورت نوبتی میزبان جلسه قرآن میشوند و هر شب بخشی از قرآن را تلاوت میکنند. این جلسات معمولاً با پذیرایی ساده و صمیمی همراه است.
در برخی روستاها، این جلسات بهصورت دستهجمعی در مسجد برگزار میشود و نوجوانان نیز در آن حضور فعال دارند. این سنت، علاوه بر تقویت ارتباط با قرآن، نقش مهمی در انتقال ارزشهای دینی به نسلهای جدید دارد.
کمک به نیازمندان؛ سنتی ریشهدار
ماه رمضان در ایلام با سنتهای گستردهای از کمک به نیازمندان همراه است. بسیاری از خانوادهها در این ماه، بستههای معیشتی آماده کرده و به خانوادههای کمبرخوردار میرسانند.
در برخی محلهها، صندوقهای محلی برای جمعآوری کمکهای مردمی فعال میشود. این کمکها شامل مواد غذایی، پوشاک و حتی پرداخت اجاره یا هزینه درمان افراد نیازمند است. مردم ایلام معتقدند که برکت رمضان زمانی کامل میشود که سفره نیازمندان نیز پر شود.
بازارهای رمضان؛ رونق اقتصاد محلی
با آغاز ماه رمضان، بازارهای محلی در ایلام رونق خاصی پیدا میکند. فروش خرما، مواد غذایی، سبزیجات و شیرینیهای سنتی افزایش مییابد. برخی از دستفروشان و کسبه میگویند که این ماه، یکی از پررونقترین دورههای کاری آنهاست.
در بازار سنتی شهر، بوی ادویهها، نان تازه و غذاهای محلی فضای خاصی ایجاد میکند. مردم معمولاً خریدهای افطار را بهصورت روزانه انجام میدهند تا غذاها تازه و باکیفیت باشد.
زنان در ایلام نقش مهمی در حفظ و انتقال سنتهای ماه رمضان دارند. از آمادهسازی غذاهای محلی گرفته تا برگزاری جلسات قرآن و مدیریت کمکهای مردمی، بخش عمدهای از فعالیتهای رمضانی بر دوش زنان است.
بسیاری از مادران و مادربزرگها، رسوم قدیمی را به نسلهای جوانتر منتقل میکنند. آنها با تعریف خاطرات گذشته و آموزش غذاهای سنتی، تلاش میکنند این میراثفرهنگی را زنده نگه دارند.
کودکان و رمضان؛ تجربهای ماندگار
برای کودکان ایلامی، ماه رمضان با خاطراتی شیرین همراه است. بسیاری از خانوادهها تلاش میکنند فرزندانشان را بهصورت تدریجی با روزه آشنا کنند. برخی کودکان تا ظهر یا عصر روزه میگیرند و خانوادهها برای تشویق آنها هدیههای کوچکی در نظر میگیرند.
در برخی محلهها، کودکان پس از افطار در کوچهها بازی میکنند و فضای شادی ایجاد میشود. این خاطرات، بعدها به بخشی از هویت فرهنگی آنها تبدیل میشود.
ظرفیتهای معنوی ماه رمضان در ایلام
ماه رمضان در ایلام فرصتی برای بازگشت به ارزشهای اخلاقی و معنوی است. افزایش حضور در مساجد، گسترش فعالیتهای خیریه و تقویت روابط خانوادگی از مهمترین جلوههای این ماه است.
بسیاری از مردم معتقدند که رمضان، زمانی برای اصلاح روابط، گذشت از کینهها و آغاز دوباره است. دید و بازدیدهای خانوادگی، آشتیدادن افراد و کمک به نیازمندان، از جلوههای معنوی این ماه در فرهنگ ایلامی به شمار میرود.
رمضان؛ میراثی فرهنگی و معنوی
باوجود تغییر سبک زندگی و گسترش فناوری، بسیاری از سنتهای ماه رمضان در ایلام همچنان زنده است. هرچند برخی رسوم قدیمی کمرنگ شده، اما روح همدلی، سادگی و معنویت همچنان در میان مردم این استان جریان دارد.
ماه رمضان برای مردم ایلام، نهتنها ماه روزهداری، بلکه فرصتی برای تقویت پیوندهای اجتماعی، بازگشت به ارزشهای اخلاقی و تجربهای مشترک از معنویت است؛ تجربهای که نسل به نسل منتقل شده و همچنان بخشی از هویت فرهنگی این دیار را شکل میدهد.
انتهای خبر/ر