به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «ایلام بیدار»، در تقویم رسمی کشور، ۱۹ بهمن بهعنوان «روز نیروی هوایی» یادآور یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین صحنههای پیوند ارتش با مردم و انقلاب اسلامی است؛ روزی که همافران نیروی هوایی با حضور در برابر حضرت امام خمینی(ره) بیعت تاریخی خود را اعلام کردند و به یکی از ستونهای اصلی پیروزی انقلاب تبدیل شدند. از آن روز تا امروز، نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران مسیر پرچالشی را طی کرده است؛ مسیری که از وابستگی به قدرتهای خارجی در دوران رژیم پهلوی آغاز شد و با تکیه بر توان داخلی، به خودکفایی در بسیاری از حوزههای راهبردی انجامید.
امروز، با گذشت دههها از آن واقعه تاریخی، نیروی هوایی نهتنها در حوزه دفاعی، بلکه در عرصه فناوری، خودکفایی صنعتی و اقتدار منطقهای نیز به یکی از نمادهای پیشرفت جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.
از وابستگی مطلق تا اتکای کامل به توان داخلی
در سالهای پیش از انقلاب اسلامی، نیروی هوایی ایران یکی از بزرگترین خریداران تجهیزات نظامی غرب بهویژه آمریکا به شمار میرفت. جنگندههای پیشرفته، سامانههای راداری و تجهیزات پشتیبانی، عمدتاً توسط مستشاران خارجی اداره میشد و کوچکترین تعمیرات نیز بدون حضور آنان ممکن نبود.
امیر سرتیپ خلبان حمید واحدی فرمانده سابق نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در کتاب خاطراتش و گفتگو با رسانهها درباره شرایط آن دوران میگوید: پیش از انقلاب، بسیاری از تجهیزات پیشرفته در اختیار نیروی هوایی قرار داشت، اما وابستگی کامل به مستشاران خارجی اجازه نمیداد حتی کوچکترین تعمیرات را بدون حضور آنان انجام دهیم. انقلاب اسلامی این معادله را تغییر داد و مسیر خودکفایی را هموار کرد.
وی افزود: با پیروزی انقلاب و خروج مستشاران خارجی، بسیاری تصور میکردند نیروی هوایی در مدت کوتاهی از کار خواهد افتاد، اما برخلاف این پیشبینیها، متخصصان جوان ایرانی با تکیه بر دانش و انگیزه انقلابی، تعمیر و نگهداری تجهیزات را برعهده گرفتند و بهتدریج به سمت طراحی و ساخت قطعات و سامانههای بومی حرکت کردند.
نقش تعیینکننده در دفاع مقدس
با آغاز جنگ تحمیلی در سال ۱۳۵۹، نیروی هوایی ارتش یکی از نخستین یگانهایی بود که وارد میدان شد. تنها چند ساعت پس از شروع تجاوز رژیم بعث عراق، جنگندههای ایرانی عملیاتهای گستردهای را علیه پایگاههای دشمن انجام دادند.
عملیات «کمان ۹۹» بهعنوان یکی از بزرگترین عملیاتهای هوایی جهان، نمونهای از توانمندی نیروی هوایی در همان روزهای ابتدایی جنگ بود. در این عملیات، بیش از ۱۴۰ فروند جنگنده ایرانی بهطور همزمان مواضع حساس دشمن را در عمق خاک عراق هدف قرار دادند.
امیر سرتیپ عزیز نصیرزاده وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در یکی از سخنرانیهای خود با اشاره به نقش نیروی هوایی در دفاع مقدس گفته است: اگر رشادتها و فداکاریهای خلبانان و کارکنان نیروی هوایی در روزهای نخست جنگ نبود، شاید سرنوشت جنگ به شکل دیگری رقم میخورد. نیروی هوایی ستون اصلی دفاع در روزهای ابتدایی جنگ بود.
وی افزود: در طول هشت سال دفاع مقدس، خلبانان ایرانی با وجود کمبود قطعات، تحریمها و فشارهای بینالمللی، توانستند هزاران مأموریت موفق انجام دهند و نقش تعیینکنندهای در حفظ تمامیت ارضی کشور ایفا کنند.
تولد صنعت هوایی بومی پس از جنگ
پایان جنگ تحمیلی، آغاز فصل جدیدی برای نیروی هوایی بود. در شرایطی که تحریمهای تسلیحاتی همچنان ادامه داشت، ضرورت خودکفایی بیش از پیش احساس میشد. در همین راستا، صنایع هوایی کشور بهتدریج شکل گرفت و پروژههای متعددی در حوزه تعمیر، بازسازی و ساخت تجهیزات آغاز شد.
در همین مسیر، پروژههای مهمی همچون ساخت جنگندههای بومی، ارتقای سامانههای راداری، طراحی موشکهای هوا به هوا و توسعه پهپادها در دستور کار قرار گرفت.
پیشرفت در حوزه جنگندهها و تجهیزات هوایی
در سالهای اخیر، نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران در سپاه و ارتش توانسته است در حوزه طراحی و تولید تجهیزات هوایی به دستاوردهای قابل توجهی دست یابد. جنگندههای بومی، ارتقای جنگندههای موجود، ساخت پهپادهای پیشرفته و توسعه سامانههای موشکی، بخشی از این پیشرفتها به شمار میروند.
حسن بختیاری از کارشناس مسائل نظامی و از رزمندگان دوران دفاع مقدس در گفتگو با خبرنگار ما گفت: امروز نیروی هوایی ایران به سطحی از توانمندی رسیده که میتواند بسیاری از نیازهای خود را در داخل کشور تأمین کند. این دستاوردها نتیجه سالها تلاش متخصصان و جوانان این سرزمین است.
وی افزود: ساخت جنگندههایی همچون «کوثر» و «یاسین»، ارتقای جنگندههای قدیمی، و توسعه پهپادهای رزمی و شناسایی، نشاندهنده حرکت جدی کشور در مسیر استقلال هوایی است.
قدرت بازدارندگی و نقش در امنیت منطقه
نصرت حیدری استاد دانشگاه آزاد ایلام در گفتگو با خبرنگار «ایلام بیدار» گفت: نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران امروز تنها یک نیروی نظامی نیست، بلکه یکی از ارکان اصلی بازدارندگی دفاعی کشور محسوب میشود. حضور فعال در رزمایشها، نمایش توانمندیهای هوایی و پدافندی، و آمادگی دائمی برای مقابله با تهدیدات، از جمله وظایف این نیرو به شمار میرود.
وی با اشاره به نقش نیروی هوایی در امنیت کشور گفت: اقتدار امروز نیروهای مسلح، بهویژه نیروی هوایی، نتیجه سالها مجاهدت و تلاش بیوقفه است. این اقتدار باعث شده دشمنان جرأت تعرض به مرزهای ایران اسلامی را نداشته باشند.
کارشناسان نظامی معتقدند توان موشکی، پهپادی و هوایی ایران، یکی از عوامل اصلی در ایجاد توازن قدرت در منطقه به شمار میرود.
مقابله با تهدیدات نوین و جنگهای ترکیبی
ماهیت تهدیدها در دهههای اخیر تغییر کرده است. جنگهای کلاسیک جای خود را به تهدیدهای ترکیبی، جنگهای سایبری و نبردهای نامتقارن دادهاند. نیروی هوایی نیز در این مسیر، خود را با شرایط جدید تطبیق داده است.
توسعه سامانههای هوشمند، استفاده از پهپادهای پیشرفته، تقویت شبکههای راداری و افزایش توان عملیات مشترک با دیگر نیروهای مسلح، از جمله اقداماتی است که در سالهای اخیر انجام شده است.
فعالیتهای نیروی هوایی تنها به حوزه نظامی محدود نمیشود. در سالهای اخیر، این نیرو در عملیاتهای امدادرسانی، انتقال بیماران، کمک به مناطق زلزلهزده و سیلزده و حتی انتقال واکسن و تجهیزات پزشکی نقش مهمی ایفا کرده است.
در بحرانهای طبیعی، هواپیماهای ترابری نیروی هوایی همواره جزو نخستین یگانهایی بودهاند که به مناطق حادثهدیده اعزام شدهاند و در انتقال اقلام ضروری و نیروهای امدادی مشارکت داشتهاند.
آینده نیروی هوایی؛ حرکت به سمت فناوریهای نوین
با توجه به سرعت تحولات فناوری در جهان، نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران نیز برنامههای گستردهای برای آینده دارد. توسعه جنگندههای نسل جدید، ارتقای توان پهپادی، استفاده از هوش مصنوعی در سامانههای دفاعی و تقویت شبکههای فرماندهی و کنترل، از جمله محورهای اصلی این برنامههاست.
کارشناسان معتقدند آینده جنگها بیش از هر زمان دیگری به فناوریهای پیشرفته وابسته خواهد بود و کشورهایی موفق خواهند بود که بتوانند در این عرصهها پیشرو باشند.
مروری بر تاریخچه نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد این نیرو از روزهای سخت وابستگی و تحریم، به مرحلهای از خودکفایی و اقتدار رسیده است که امروز یکی از ستونهای اصلی امنیت کشور محسوب میشود.
از بیعت تاریخی همافران با امام خمینی(ره) تا عملیاتهای سرنوشتساز دفاع مقدس، از سالهای دشوار تحریم تا دستیابی به فناوریهای بومی، نیروی هوایی مسیر طولانی و پرچالشی را پشت سر گذاشته است.
امروز، این نیرو با تکیه بر توان داخلی، نیروی انسانی متخصص و روحیه جهادی، نهتنها حافظ آسمان ایران، بلکه یکی از عوامل اصلی بازدارندگی در منطقه به شمار میرود؛ نیرویی که نشان داده میتواند در سختترین شرایط، مأموریت خود را با موفقیت به انجام برساند و امنیت کشور را تضمین کند.
اگرچه تهدیدها همچنان ادامه دارد، اما تجربه چهار دهه گذشته نشان داده است که نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران، با اتکا به ایمان، تخصص و خودباوری، آماده مقابله با هر چالشی در مسیر دفاع از ایران اسلامی است.
انتهای خبر/ر